Velaskes
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 96–97-b. — ziyouz.com
Velaskes VELASKES, Rodriges de Silva Velaskes (Rodrigues de Silva Velasquez) Diyego (1599.4 yoki 5.6, Sevilya — 1660.6.8, Madrid) — ispan rassomi, jahon realistik san'atining yirik namoyandasi. V. asarlari dadil, anik, kuzatişlari, yaratayotgan xarakterini çuqur bilişi, uyğunlikni ötkir his etişi, nozik va boy koloriti b-n ajralib turadi. Dastlab xalq maişiy hayotidan lavhalar yaratgan («Nonuşta», taxm. 1617; «Suv sotuvçi», taxm. 1620 va b.). 1623 y.dan Madridda saroy rassomi. Qirol töplamlari (köproq Titsian asarlari)ni örganiş hamda P. Rubens b-n uçraşuv V. mahoratini kamolga yetkazdi, dunyoqaraşini çuqurlaştirdi. V. öz davri san'atida hukm surgan şartlilikni dadil buzib, mavjud hayotni boriça aks ettiruvçi keng umumlaşma mazmunli asarlar yaratiş yöllarini izladi. «Breda qal'asining taslim bölişi» (1634) asari Yevropa san'atida tarixiy janrda yaratilgan muhim realistik asar bölib, unda insoniylik, ğolib va mağlublar örtasidagi axloqiy munosabatlar xolisona yoritilgan.
V.ning portret ustasi sifatida şakllanişida saroy hayoti muhim rol öynadi, insonni çuqur örganişga, gerdaygan va sovuq iltifot niqobi ostiga yaşiringan qalb holatiga kirib borişga örgatdi. Portretlar («Gersog Olivares», «Infant Baltasar Karlos», 1634— 35), saroy ahli, döstlari, şogirdlarining bel va kökrak qismigaça tasvirlangan qiyofalarini yaratdi. «Venera oyna qarşisida» (1651) asarida yangiça kompozitsiya yeçimini topgan. «Mediçilar villasi» (1650—51) va b. asarlarida tabiatning yaxlit tasviriy obrazlarini yaratgan. Hayotining sönggi yillarida maşhur «Las Meninas» (1656), «Çarxçilar» (1657) kabi asarlari dunyoga keldi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВЕЛАСКЕС, Родригес де Сильва Веласкес (Rodrigues de Silva Velasquez) Диего (1599.4 ёки 5.6, Севилья — 1660.6.8, Мадрид) — испан рассоми, жаҳон реалистик санъатининг йирик намояндаси. В. асарлари дадил, аник, кузатишлари, яратаётган характерини чуқур билиши, уйғунликни ўткир ҳис этиши, нозик ва бой колорити б-н ажралиб туради. Дастлаб халқ маиший ҳаётидан лавҳалар яратган («Нонушта», тахм. 1617; «Сув сотувчи», тахм. 1620 ва б.). 1623 й.дан Мадридда сарой рассоми. Қирол тўпламлари (кўпроқ Тициан асарлари)ни ўрганиш ҳамда П. Рубенс б-н учрашув В. маҳоратини камолга етказди, дунёқарашини чуқурлаштирди. В. ўз даври санъатида ҳукм сурган шартлиликни дадил бузиб, мавжуд ҳаётни борича акс эттирувчи кенг умумлашма мазмунли асарлар яратиш йўлларини излади. «Бреда қалъасининг таслим бўлиши» (1634) асари Европа санъатида тарихий жанрда яратилган муҳим реалистик асар бўлиб, унда инсонийлик, ғолиб ва мағлублар ўртасидаги ахлоқий муносабатлар холисона ёритилган.
В.нинг портрет устаси сифатида шаклланишида сарой ҳаёти муҳим роль ўйнади, инсонни чуқур ўрганишга, гердайган ва совуқ илтифот ниқоби остига яширинган қалб ҳолатига кириб боришга ўргатди. Портретлар («Герцог Оливарес», «Инфант Бальтасар Карлос», 1634— 35), сарой аҳли, дўстлари, шогирдларининг бел ва кўкрак қисмигача тасвирланган қиёфаларини яратди. «Венера ойна қаршисида» (1651) асарида янгича композиция ечимини топган. «Медичилар вилласи» (1650—51) ва б. асарларида табиатнинг яхлит тасвирий образларини яратган. Ҳаётининг сўнгги йилларида машҳур «Лас Менинас» (1656), «Чархчилар» (1657) каби асарлари дунёга келди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.