Venger tili
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 103–104-b. — ziyouz.com
Venger tili —vengerlartili. Fin-ugor tillari oilasining ugor guruhiga mansub. U asosan Vengriyaning özida va u b-n çegaradoş bölgan Ruminiya, Çexiya, Slovakiya, Serbiya va Ukrainaning Zakarpatye viloyatlarida tarqalgan. V. t. da 13,83 mln. kişi sözlaşadi.
V. t. fonetikasi uçun unlilarning ham palatal, ham labial uyğunlaşuvi xosdir. Bu holat söz negizlarida köşimça orttirilganda kuzatiladi. Söz urgusi esa asosan birinçi böğinga tuşadi. V. t. morfologik nuqtai nazardan agglyutinativ. Otlar son (birlik va köplik), kelişik (20 ga yaqin) b-n turlanadi. Ularda grammatik jins yöq. Sifat va sonlar boşqa sözlar b-n bitişuv orqali birikadi. Otlar suffiks va negizlar birikuvi vositasida yasaladi. Fe'llar son (birlik va köplik), uç şaxe, uç zamon, uç mayl (aniklik, buyruq, şart) b-n tuslanadi. Yordamçi sözlar — kömakçi, boğlovçi, yuklamalar, aniq va gumon artikllaridan iborat. Leksikasida köpgina turkiy va nemis tillaridan özlaşgan sözlar bor.
V. t. yozma yodgorligi 14-a. ning 2-yarmiga oid bölib, qabr toşlarida uçraydi. 17-a. dan venger adabiy tili şakllana boşlagan. Yozuvi lotin alifbosi asosida.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВЕНГЕР ТИЛИ —венгерлартили. Фин-угор тиллари оиласининг угор гуруҳига мансуб. У асосан Венгриянинг ўзида ва у б-н чегарадош бўлган Руминия, Чехия, Словакия, Сербия ва Украинанинг Закарпатье вилоятларида тарқалган. В. т. да 13,83 млн. киши сўзлашади.
В. т. фонетикаси учун унлиларнинг ҳам палатал, ҳам лабиал уйғунлашуви хосдир. Бу ҳолат сўз негизларида кўшимча орттирилганда кузатилади. Сўз ургуси эса асосан биринчи бўғинга тушади. В. т. морфологик нуқтаи назардан агглютинатив. Отлар сон (бирлик ва кўплик), келишик (20 га яқин) б-н турланади. Уларда грамматик жинс йўқ. Сифат ва сонлар бошқа сўзлар б-н битишув орқали бирикади. Отлар суффикс ва негизлар бирикуви воситасида ясалади. Феъллар сон (бирлик ва кўплик), уч шахе, уч замон, уч майл (аниклик, буйруқ, шарт) б-н тусланади. Ёрдамчи сўзлар — кўмакчи, боғловчи, юкламалар, аниқ ва гумон артиклларидан иборат. Лексикасида кўпгина туркий ва немис тилларидан ўзлашган сўзлар бор.
В. т. ёзма ёдгорлиги 14-а. нинг 2-ярмига оид бўлиб, қабр тошларида учрайди. 17-а. дан венгер адабий тили шакллана бошлаган. Ёзуви лотин алифбоси асосида.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.