Viloyat

Viloyat — ma'muriy-hududiy birlik. Örta asrlardan ma'lum. Şarqning ayrim mamlakatlari (Afğoniston, Turkiya va b.), şuningdek Örta Osiyo xonliklari V.larga bölingan. 1924 y. şörolar ötkazgan milliy-davlat çegaralanişi arafasida Turkiston ASSR 6 V.— Sirdaryo, Samarqand, Farğona, Zakaspiy (Turkmaniston), Yettisuv, Amudaryo V.lari, bir qança uyezd va volostlardan taşkil topgandi. XXSR esa 3 V. va Xiva tumaniga, BXSR 15 V.ga bölingandi. V. öz navbatida tumanlarga, tuman esa keşlarga bölingan. 1925 y. 13 yanv.dan uyezd deb yuritila boşladi. Keyinçalik rusça «oblast» nomi b-n qayta taşkil etildi. Özbek tili davlat tiliga aylanişi munosabati b-n tarixiy ma'muriy-hududiy birlik nomi sifatida «V» sözi qayta tiklandi.

Özbekiston Respublikasining amaldagi (1992) Konstitutsiyasida (68-modda) Özbekistan Respublikasi V.lar, tumanlar, şaharlar, şaharçalar, qişloqlar, ovullar, şuningdek Qoraqalpoğiston Respublikasi dan iboratligi mustahkamlab qöyilgan. Hozir ÖzR da 12 V. bor. V.lar öz navbatida tumanlarga bölinadi. V.lar çegaralarini özgartiriş, şuningdek yangi V.lar taşkil qiliş, ularni tugatiş ÖzR Oliy Majlisi roziligi b-n amalga oşiriladi. V.larda ÖzR Konstitutsiyasi böyiça hokim boşçilik qiladigan xalq deputatlari kengaşi hokimiyatning vakillik organidir. Bu kengaş davlat va fuqarolarning manfaatlarini közlab, öz vakolatiga taalluqli masalalarni hal etadi. V. xalq deputatlari kengaşi va V. hokimlarining vakolat muddati — 5 yil. V. hokimlari Prezident tomonidan tayinlanadi va lavozimdan ozod qilinadi hamda V. xalq deputatlari kengaşi tomonidan tasdiqlanadi. V. hokimlari öz vakolatlarini yakkaboşçilik asoslarida amalga oşiradi, özlari rahbarlik qilayotgan organning qarorlari va faoliyati uçun şaxsan javobgardir (yana q. Hokim).