Vitamin sanoati
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 200–201-b. — ziyouz.com
Vitamin sanoati - tibbiyot sanoati tarmoği; sintetik vitaminlar, kofermentlar va ularning preparatlari (draje, tabletka, kapsula, ampula, ğölak, konsentrat va b.) hamda ösimliklar va hayvonlardan olingan xom aşyodan vitaminli preparatlar işlab çiqaradi. Vitaminlar oziq-ovqat mahsulotlarining ozuqalik qimmatini oşiradi, davolaş amaliyotida, şuningdek çorvaçilikning mahsuldorligini kötariş maqsadlarida yem-xaşakni vitamin b-n boyitişda qöllaniladi. Sobiq Ittifokda vitamin i. ç. 20-a.ning 30-y. lari boşlarida vujudga kelgan. Dastlab tabiiy xom aşyodan vitaminli preparatlar oliş özlaştirildi (q. Vitaminli ösimliklar). Keyinçalik S va K3 vitaminlarini sintetik yöl b-n işlab çiqariş yölga qöyildi. 1949 y.dan Ittifoq olimlari işlab çiqqan texnologiya asosida sanoat miqyosida boşqa vitaminlarni ham sintez yöli b-n oliş özlaştirildi (mas., tiamin — V, vitamini). 1955 y.da ma'lum bölgan barça asosiy vitaminlarning sintezlaş sxemasi işlab çiqildi. V. yening keyingi taraqqiyoti vitamin i. ç.ning sintetik usullarini yaratiş va ularni amaliyotga joriy etiş b-n boğliq böldi. Texnologik jarayonlarning xarakteriga köra bu usullar tabiiy mahsulotdan vitamin olişga qaraganda ança murakkab bölsada, vitaminlarni kimyoviy sof holda oliş imkoniyatini beradi. Bu esa davolaş amaliyotida ularni qöllaş va çorva konsentratlarini tayyorlaşda vitaminlarni aniq miqdorlarda qöşişda muhim ahamiyat kasb etdi. Bundan taşqari, sun'iy (sintez) usulda vitamin oliş xarajatlari tabiiy xom aşyodan vitamin oliş xarajatlaridan ança kam böladi. Vitamin işlab çiqaruvçi kombinat va z-dlar — ixtisoslaştirilgan korxonalar hisoblanadi. 90-y.lar boşiga qadar Özbekistonga tibbiyot maqsadlari va çorvaçilik ehtiyojlari uçun vitaminlar hamda vitamin konsentratlari asosan çetdan keltirilgan. Özbekistonda Toşkent kimyo-farmatsevtika z-dida 6 turdagi vitaminlar (V guruhi vitaminlari, askorutin, askorbin kislota), «Surxon Ajanta» qöşma korxonasida V guruhi vitaminlari işlab çiqariladi (2000).
Rivojlangan mamlakatlarda — AQŞ, Yaponiya, Buyuk Britaniya, Germaniya, Fransiya, Şveysariya, şuningdek Polşa, Ruminiya, Vengriya, Bolgariyada V. s. yaxşi rivojlangan. Mazkur davlatlarda vitamin işlab çiqariş b-n kimyo-farmatsevtika firmalari şuğullanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВИТАМИН САНОАТИ - тиббиёт саноати тармоғи; синтетик витаминлар, коферментлар ва уларнинг препаратлари (драже, таблетка, капсула, ампула, ғўлак, концентрат ва б.) ҳамда ўсимликлар ва ҳайвонлардан олинган хом ашёдан витаминли препаратлар ишлаб чиқаради. Витаминлар озиқ-овқат маҳсулотларининг озуқалик қимматини оширади, даволаш амалиётида, шунингдек чорвачиликнинг маҳсулдорлигини кўтариш мақсадларида ем-хашакни витамин б-н бойитишда қўлланилади. Собиқ Иттифокда витамин и. ч. 20-а.нинг 30-й. лари бошларида вужудга келган. Дастлаб табиий хом ашёдан витаминли препаратлар олиш ўзлаштирилди (қ. Витаминли ўсимликлар). Кейинчалик С ва К3 витаминларини синтетик йўл б-н ишлаб чиқариш йўлга қўйилди. 1949 й.дан Иттифоқ олимлари ишлаб чиққан технология асосида саноат миқёсида бошқа витаминларни ҳам синтез йўли б-н олиш ўзлаштирилди (мас., тиамин — В, витамини). 1955 й.да маълум бўлган барча асосий витаминларнинг синтезлаш схемаси ишлаб чиқилди. В. енинг кейинги тараққиёти витамин и. ч.нинг синтетик усулларини яратиш ва уларни амалиётга жорий этиш б-н боғлиқ бўлди. Технологик жараёнларнинг характерига кўра бу усуллар табиий маҳсулотдан витамин олишга қараганда анча мураккаб бўлсада, витаминларни кимёвий соф ҳолда олиш имкониятини беради. Бу эса даволаш амалиётида уларни қўллаш ва чорва концентратларини тайёрлашда витаминларни аниқ миқдорларда қўшишда муҳим аҳамият касб этди. Бундан ташқари, сунъий (синтез) усулда витамин олиш харажатлари табиий хом ашёдан витамин олиш харажатларидан анча кам бўлади. Витамин ишлаб чиқарувчи комбинат ва з-длар — ихтисослаштирилган корхоналар ҳисобланади. 90-й.лар бошига қадар Ўзбекистонга тиббиёт мақсадлари ва чорвачилик эҳтиёжлари учун витаминлар ҳамда витамин концентратлари асосан четдан келтирилган. Ўзбекистонда Тошкент кимё-фармацевтика з-дида 6 турдаги витаминлар (В гуруҳи витаминлари, аскорутин, аскорбин кислота), «Сурхон Ажанта» қўшма корхонасида В гуруҳи витаминлари ишлаб чиқарилади (2000).
Ривожланган мамлакатларда — АҚШ, Япония, Буюк Британия, Германия, Франция, Швейцария, шунингдек Польша, Руминия, Венгрия, Болгарияда В. с. яхши ривожланган. Мазкур давлатларда витамин ишлаб чиқариш б-н кимё-фармацевтика фирмалари шуғулланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.