Vitebsk viloyati

Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 205–206-b. — ziyouz.com

Vitebsk viloyati - Belorussiyaning şim.-şarqidagi viloyat. 1938 i. 15 yanv.da tuzilgan. V.v.da 19 şahar va 26 şaharça bor. Mayd. 40,1 ming km2. Aholisi 1434,7 ming kişi (1999), asosan beloruslar, şuningdek rus, ukrain, polyak, yahudiy va b. ham yaşaydi Markazi — Vitebsk ş.

Yer yuzasi asosan tekislik, qator tepalar va ular orasida botqoklaşgan pastliklar köp. V. v.ning şim.da Polotsk pasttekisligi, Ulla daryosi böylab Çaşniki, şim.-şarqda Suraj pastliklari, jan.da va şarqda Orşa (262 m), Vitebsk (296 m) qirlari bor. Foydali qazilmalari: torf, gil, oyna qumlari, dolomit, ohaktoş, şifobaxş balçiq va mineral buloklar. Iqlimi mö'tadil kontinental. Yanv.-ning örtaça t-rasi —7,5°. Yiliga 550— 600 mm yoğin tuşadi. Vegetatsiya davri 177—185 kun. Yirik daryolari: Ğarbiy Dvina va Dnepr hamda ularning irmoqlari. Tuproği, asosan, çimli podzol tuproq. Hududining 1/3 qismi örmon. Mayd.ning 12% ötloq, 8% bot-qoklik.

Töqimaçilik-trikotaj, maşinasozlik, kimyo, yoqilği va oziq-ovqat sanoati ustun turadi. Stanoksozlik, asbobsozlik, elektr va radiotexnika, neftni qayta işlaş kabi köpgina yangi sanoat tarmoklari barpo etilgan. Maşinasozlikning muhim markazlari: Vitebsk (stanoksozlik, daryo kemasozligi) va Orşa (stanoksozlik, yengil maşinasozlik, lokomotiv va vagon tuzatiş z-dlari). Kimyo sanoati ham rivojlangan. Polotskda neftni qayta işlaş z-di bor. Bu korxona asosida kimyo majmuasi barpo etilgan. Obolda biokimyo f-kasi qurilgan.

V. v. Belorussiyaning muhim yengil sanoat r-nidir. Viloyatda Belorussiya ziğirtola z-dlarining 1/3 qismi joylaşgan. Gilam töqiş korxonalari ham barpo etilgan (Vitebsk). Tikuvçilik, çarm poyabzal, şişa tola korxonalari bor. Quriliş materiallari i. ç. taraqqiy etgan. Uysozlik, ohak materiallari k-tlari, silikat ğişt, yoğoçsozlik va mebel i. ç., qoğoz, göşt, sut, konserva, un tortiş, makaron, spirt-araq korxonalari mavjud. V. v.da sut-göşt çorvaçiligi yetakçi örinda. Ziğir va kartoşka yetiştiriladi. Şuningdek ğalla, yem-xaşak, sabzavot-poliz ekinlari ekiladi. Qoramol, çöçqa, qöy, parranda boqiladi. Dare va köllardan baliq ovlanadi. T. y. va avtomobil yöllari asosiy transport turi. V. v. hududini Sankt-Peterburg — Kiyev, Moskva — Brest, Nevel — Polotsk — Molodeçno t. y. magistrallari kesib ötgan. Ğarbiy Dvina va Dnepr daryolarida kema qatnaydi. V. v.da 5 oliy öquv yurti, drama teatri, 11 muzey bor.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ВИТЕБСК ВИЛОЯТИ - Белоруссиянинг шим.-шарқидаги вилоят. 1938 и. 15 янв.да тузилган. В.в.да 19 шаҳар ва 26 шаҳарча бор. Майд. 40,1 минг км2. Аҳолиси 1434,7 минг киши (1999), асосан белоруслар, шунингдек рус, украин, поляк, яҳудий ва б. ҳам яшайди Маркази — Витебск ш.

Ер юзаси асосан текислик, қатор тепалар ва улар орасида ботқоклашган пастликлар кўп. В. в.нинг шим.да Полоцк пасттекислиги, Улла дарёси бўйлаб Чашники, шим.-шарқда Сураж пастликлари, жан.да ва шарқда Орша (262 м), Витебск (296 м) қирлари бор. Фойдали қазилмалари: торф, гил, ойна қумлари, доломит, оҳактош, шифобахш балчиқ ва минерал булоклар. Иқлими мўътадил континентал. Янв.-нинг ўртача т-раси —7,5°. Йилига 550— 600 мм ёғин тушади. Вегетация даври 177—185 кун. Йирик дарёлари: Ғарбий Двина ва Днепр ҳамда уларнинг ирмоқлари. Тупроғи, асосан, чимли подзол тупроқ. Ҳудудининг 1/3 қисми ўрмон. Майд.нинг 12% ўтлоқ, 8% бот-қоклик.

Тўқимачилик-трикотаж, машинасозлик, кимё, ёқилғи ва озиқ-овқат саноати устун туради. Станоксозлик, асбобсозлик, электр ва радиотехника, нефтни қайта ишлаш каби кўпгина янги саноат тармоклари барпо этилган. Машинасозликнинг муҳим марказлари: Витебск (станоксозлик, дарё кемасозлиги) ва Орша (станоксозлик, енгил машинасозлик, локомотив ва вагон тузатиш з-длари). Кимё саноати ҳам ривожланган. Полоцкда нефтни қайта ишлаш з-ди бор. Бу корхона асосида кимё мажмуаси барпо этилган. Оболда биокимё ф-каси қурилган.

В. в. Белоруссиянинг муҳим енгил саноат р-нидир. Вилоятда Белоруссия зиғиртола з-дларининг 1/3 қисми жойлашган. Гилам тўқиш корхоналари ҳам барпо этилган (Витебск). Тикувчилик, чарм пойабзал, шиша тола корхоналари бор. Қурилиш материаллари и. ч. тараққий этган. Уйсозлик, оҳак материаллари к-тлари, силикат ғишт, ёғочсозлик ва мебель и. ч., қоғоз, гўшт, сут, консерва, ун тортиш, макарон, спирт-арақ корхоналари мавжуд. В. в.да сут-гўшт чорвачилиги етакчи ўринда. Зиғир ва картошка етиштирилади. Шунингдек ғалла, ем-хашак, сабзавот-полиз экинлари экилади. Қорамол, чўчқа, қўй, парранда боқилади. Даре ва кўллардан балиқ овланади. Т. й. ва автомобиль йўллари асосий транспорт тури. В. в. ҳудудини Санкт-Петербург — Киев, Москва — Брест, Невель — Полоцк — Молодечно т. й. магистраллари кесиб ўтган. Ғарбий Двина ва Днепр дарёларида кема қатнайди. В. в.да 5 олий ўқув юрти, драма театри, 11 музей бор.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.