Voyaga yetmaganlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 248–249-b. — ziyouz.com
Voyaga yetmaganlar — amaldagi ÖzR qonunçiligiga köra, 18 yoşga yetmagan fuqarolar. V.ye.ni tarbiyalaş vazifasi — davlat burçi, fuqarolarning esa konstitutsiyaviy majburiyati hisoblanadi. ÖzR Konstitutsiyasida fuqarolar kabi V.ye.ning bilim oliş, mehnat qiliş, dam oliş, mulqdor böliş kabi huquqlari ta'minlangan (36,40,41-moddalar). Özbekiston Respublikasi FKda 14 yoşdan 18 yoşgaça bölgan V.ye.ning muomala layoqati belgilangan, ular ota-onalari, farzandlikka oluvçilari va homiylari roziligisiz mustaqil ravişda: 1) öz iş haqi, stipendiyasi va b. daromadlarini tasarruf etiş; 2) fan, adabiyot yoki san'at asarining, ixtironing yoxud öz intellektual faoliyatining qonun b-n qöriqlanadigan boşqa natijasining muallifi huquqini amalga oşiriş; 3) qonunga muvofiq kredit muassasalariga omonatlar qöyiş va ularni tasarruf etiş; 4) mayda maişiy bitimlarni hamda boşqa bitimlarni tuzişga haqpi ekanligi körsatilgan, boşqa bitimlarni ular öz ota-onalari, farzandlikka oluvçilari yoki homiylarining yozma roziligi b-n tuzadilar. Ular roziligiga binoan tadbirkorlik faoliyati b-n şuğullanayotgan yoki mehnat şartnomasi böyiça işlayotgan 16 yoşga tölgan V.ye. muomalaga töla layoqatli deb e'lon qilinişi mumkin (27-, 28-, 29-moddalar). V.ye. mehnatga oid munosabatlarda katta yoşdagi xodimlarga tenglaştiriladi, lekin mehnat muhofazasi, iş vaqgi, ta'tillar beriş va b. mehnat şartlari böyiça qöşimça imtiyozlardan foydalanadi. ÖzR Mehnat kodeksida 18 yoşga tölmagan şaxslarni işga qabul qilişdagi kafolatlar, ularning mehnatga oid huquqlari va h.k. belgilab berilgan (239—247-moddalar). V.ye.ning jinoiy işlarini yuritişda maxsus qonun meyorlari orqali qöşimça huquqlar kafolatlangan (q. Voyaga yetmaganlar javobgarligi). ÖzR Vazirlar Mahkamasi, viloyat, şahar va tuman hokimliklari huzurida Voyaga yetmaganlar işi b-n şuğullanuvçi komissiyalar tuzilgan.
Q.: Voyaga yetmaganlar javobgarligi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВОЯГА ЕТМАГАНЛАР — амалдаги ЎзР қонунчилигига кўра, 18 ёшга етмаган фуқаролар. В.е.ни тарбиялаш вазифаси — давлат бурчи, фуқароларнинг эса конституциявий мажбурияти ҳисобланади. ЎзР Конституциясида фуқаролар каби В.е.нинг билим олиш, меҳнат қилиш, дам олиш, мулқдор бўлиш каби ҳуқуқлари таъминланган (36,40,41-моддалар). Ўзбекистон Республикаси ФКда 14 ёшдан 18 ёшгача бўлган В.е.нинг муомала лаёқати белгиланган, улар ота-оналари, фарзандликка олувчилари ва ҳомийлари розилигисиз мустақил равишда: 1) ўз иш ҳақи, стипендияси ва б. даромадларини тасарруф этиш; 2) фан, адабиёт ёки санъат асарининг, ихтиронинг ёхуд ўз интеллектуал фаолиятининг қонун б-н қўриқланадиган бошқа натижасининг муаллифи ҳуқуқини амалга ошириш; 3) қонунга мувофиқ кредит муассасаларига омонатлар қўйиш ва уларни тасарруф этиш; 4) майда маиший битимларни ҳамда бошқа битимларни тузишга ҳақпи эканлиги кўрсатилган, бошқа битимларни улар ўз ота-оналари, фарзандликка олувчилари ёки ҳомийларининг ёзма розилиги б-н тузадилар. Улар розилигига биноан тадбиркорлик фаолияти б-н шуғулланаётган ёки меҳнат шартномаси бўйича ишлаётган 16 ёшга тўлган В.е. муомалага тўла лаёқатли деб эълон қилиниши мумкин (27-, 28-, 29-моддалар). В.е. меҳнатга оид муносабатларда катта ёшдаги ходимларга тенглаштирилади, лекин меҳнат муҳофазаси, иш вақги, таътиллар бериш ва б. меҳнат шартлари бўйича қўшимча имтиёзлардан фойдаланади. ЎзР Меҳнат кодексида 18 ёшга тўлмаган шахсларни ишга қабул қилишдаги кафолатлар, уларнинг меҳнатга оид ҳуқуқлари ва ҳ.к. белгилаб берилган (239—247-моддалар). В.е.нинг жиноий ишларини юритишда махсус қонун меъёрлари орқали қўшимча ҳуқуқлар кафолатланган (қ. Вояга етмаганлар жавобгарлиги). ЎзР Вазирлар Маҳкамаси, вилоят, шаҳар ва туман ҳокимликлари ҳузурида Вояга етмаганлар иши б-н шуғулланувчи комиссиялар тузилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.