Xalil Sulton
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 16-b. — ziyouz.com
Xalil Sulton (1384-1411.4.11) temuriylardan bölgan Movarounnahr hukmdori (1405—09). Amir Temurnint nabirasi. Mironşohnit ötli. Saroymulkxonim (Bibixonim) tarbiya qilgan. 15 yoşli X.S. Sohibqironning Hindistonga kilgan yurişida (1399— 1400) qatnaşib katta jasorat körsatgan. Kuyi tabaqadan çiqqan Şodimulkka uylanişi bilan Amir Temurning ğazabiga uçragan, söng keçirilgan. Sohibqironning Xitoyga kilgan yurişida X.S. qöşinning öng qanoti boşliği etib tayinlangan. 1405 y. Amir Temur vafot etgaç, Movarounnaxr taxtini egallagan. Öziga qarşi boş kötargan amirlar (Xudoydod, Olloxdod, Şayx Nuriddin va b.)ga qarşi betinim kuraşgan. Davlat xazinasini behuda sarflab, hokimiyatni boşqarişda xotinining sözlariga amal qilgan. Saroydagi katta mansablarga tasodifiy kişilar tayiilangan. Bu boşqa temuriylarning qattiq noroziligiga uçragan. Xuroson hukmdori Şohrux katta qöşin bilan Movarounnaxrga yuriş qilib, Samarqandni egallagan. Şohrux bilan tuzilgan şartnoma (1409) natijasida Movarounnahrdan voz keçgan. X.S.ga Ray berilgan. Umrining oxirigaça şu yerda yaşagan. X.S. vafot etgaç, Şodimulk ham özini öddirgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАЛИЛ СУЛТОН (1384-1411.4.11) темурийлардан бўлган Мовароуннаҳр ҳукмдори (1405—09). Амир Темурнинт набираси. Мироншоҳнит ўтли. Сароймулкхоним (Бибихоним) тарбия қилган. 15 ёшли Х.С. Соҳибқироннинг Ҳиндистонга килган юришида (1399— 1400) қатнашиб катта жасорат кўрсатган. Куйи табақадан чиққан Шодимулкка уйланиши билан Амир Темурнинг ғазабига учраган, сўнг кечирилган. Соҳибқироннинг Хитойга килган юришида Х.С. қўшиннинг ўнг қаноти бошлиғи этиб тайинланган. 1405 й. Амир Темур вафот этгач, Мовароуннахр тахтини эгаллаган. Ўзига қарши бош кўтарган амирлар (Худойдод, Оллохдод, Шайх Нуриддин ва б.)га қарши бетиним курашган. Давлат хазинасини беҳуда сарфлаб, ҳокимиятни бошқаришда хотинининг сўзларига амал қилган. Саройдаги катта мансабларга тасодифий кишилар тайииланган. Бу бошқа темурийларнинг қаттиқ норозилигига учраган. Хуросон ҳукмдори Шоҳрух катта қўшин билан Мовароуннахрга юриш қилиб, Самарқандни эгаллаган. Шоҳрух билан тузилган шартнома (1409) натижасида Мовароуннаҳрдан воз кечган. Х.С.га Рай берилган. Умрининг охиригача шу ерда яшаган. Х.С. вафот этгач, Шодимулк ҳам ўзини ўддирган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.