Xalil Sulton
SaqlaşBoşqa nomlari: Khalil Sultan
Öqiş: 2 daqiqa
Xalil Sulton temuriylar sulolasidan bölgan hukmdor, Amir Temurning nabirasi va Mironşohning öğli. U Temur vafotidan keyin Samarqandni egallab, Movarounnahrni 1409-yilgaça boşqargan, söng Rayga jönatilgan.
Hayoti
13Xalil Sulton Hirotda tuğilgan. Manbalarda tuğilgan sana turliça körsatilgan: özbekça Vikipediyaning bir joyida 1384-yil 4-noyabr, boşqa joyida 14-sentabr deb yozilgan; rus Vikipediyasida 14-sentabr, ingliz Vikipediyasida esa 13-avgust (hijriy 786-yil 24-jumodiul oxir) deb berilgan. Onasi Sevin Bek Xonzoda, Oltin Örda xoni Özbekxonning nabirasi sifatida tilga olinadi. Uning tarbiyasi Temurning katta xotini Saroymulkxonimga topşirilgan.
15 yoşida Temurning Hindistonga yurişida jasorat körsatgan, ğarbdagi „yetti yillik yuriş“da ham qatnaşgan. 1402-yilda Temur unga şarqda, „Turkiston çegarasida“ oliy qömondonlikni topşirgan (ingliz Vikipediyasida şu yili unga Farğona vodiysi hokimligi berilgani aytiladi).
Birinçi xotini Arlat qabilasidan Ali Muyyodning qizi Jahon Sulton edi. 1404-yilda quyi tabaqadan bölgan Şodimulkka ruxsatsiz uylanib, bobosining ğazabiga uçragan, ammo keçirilgan va Xitoyga yurişga tayyorgarlik çoğida qöşinning öng qanoti boşliği etib tayinlangan.
Hokimiyat davri
13Temur 1405-yil 18-fevralda vafot etgaç, Xalil Sulton 18-martda Samarqandga kirdi va bobosining dafn marosimini ötkazdi. Ingliz Vikipediyasiga köra, u Temur xazinasini qölga kiritgan va xon unvonini töqqiz yoşli Muhammad Jahongirga bergan; öz nomidan tanga ham zarb ettirgan. Uning hokimiyati faqat Movarounnahrga yoyilgan, şimolda Sirdaryo böyida isyonkor sarkardalar bilan tinimsiz kuraşişga majbur bölgan. 1405-yil dekabr — 1406-yil yanvarda Xorazmni bosib olgan Oltin Örda qöşini Buxorogaça yetib kelgan. Xalil Sulton Temur davridan beri Samarqandda işlagan hunarmandlarning vataniga qaytişiga ruxsat bergan.
Oçiq jangda u köpinça ğolib bölgan. Özbekça va ingliz Vikipediyasiga köra, uning mavqeiga xotini Şodimulkning ta'siri, mansablarga quyi tabaqa vakillarining tayinlanişi va oçlik salbiy ta'sir qilgan; ingliz manbasi bu tasvir duşman rivoyatlariga asoslanişini ham qayd etadi.
Hokimiyatni yöqotişi
131409-yil bahorida Şohrux qöşini Bodğisda, Xalil Sulton qöşini Şahrisabzda turgan paytda şimolda amir Xudoydod qözğolon kötardi. Xalil Sulton özi bilan atigi 4000 kişini olib, unga qarşi çiqdi. Manbalar voqealarni turliça bayon qiladi: özbek va rus matnlarida 1409-yil 30-martdagi jang va Samarqandga keltirilişi aytiladi; ingliz matnida Şohrux 1409-yil 13-mayda Samarqandga qarşiliksiz kirgani yozilgan. Keyin Şayx Nuriddin vositaçiligida Şohrux bilan şartnoma tuzilib, Xalil Sulton Movarounnahrdan voz keçgan va Ray şahrini olgan. Ingliz manbasiga köra, Movarounnahr Şohruxning öğli Uluğbekka berilgan.
Vafoti
13Xalil Sulton 1411-yil noyabrda Rayda (hozirgi Eron) vafot etgan (özbek va rus manbalarida 4-noyabr, ingliz manbasida 3-noyabr). Ingliz manbasiga köra, bir manbalar kasallikdan vafot etganini yozgan, Ibn Arabşoh esa uni Şohrux zaharlagan degan. Xotini Şodimulk erining vafotidan keyin öz joniga qasd qilgan.
Ijodi
13Xalil Sulton şe'riyatga qiziqqan va turkiy tilda şe'rlar yozgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Xalil Sulton // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1162 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAXalil Sulton. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1162
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1162
Hayot yöli 3 bekat · Globusda köriş →
Hirot 1384–1399 · 15 yil
Xalil Sulton Hirotda tuğilgan va bobosi Temurning katta xotini Saroymulkxonim tarbiyasida ösgan.
Samarqand 1405–1409 · 4 yil
Temur vafotidan keyin Samarqandni egallab, Movarounnahr hukmdori sifatida şu yerda yaşagan.
Ray 1409–1411 · 2 yil
Şohrux bilan tuzilgan şartnomaga köra Rayni olib, umrining oxirigaça şu yerda yaşagan va vafot etgan.
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q1367188wikidata.org · P106, P569 (Yulian taqvimi), P19, P570 (Yulian taqvimi), P20
- 2https://uz.wikipedia.org/wiki/Xalil_Sultonuz.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.