Xalkozin
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 22–23-b. — ziyouz.com
Xalkozin (yun. Chalkos mis), mis yaltiroği — sulfidlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi Cu2S; aralaşma holida Ag, ba'zan Fe, Co, Ni, As böladi. Romb va geksagonal singoniyada kristallanadi. Odatda, tuproqsimon massalar holida uçraydi. Rangi qörğoşinga öxşaş, kulrangdan qoragaça. Metalddek yaltiroq, xira, mört va oson bolğalanuvçan. Qattikdigi 2,5—3; ziçligi 5,5— 5,8 g/sm3. Elektr ötkazuvçan. Mis rudalari tarkibiga kiradi. Yer yuzasida oksidlaniş natijasida X. hisobiga kuprit, malaxit, azurit, tuğma mis va misning boşqa minerallari hosil böladi. X.ning gipogen va gipergen turlari ma'lum. Asosiy massasi ekzogen şaroitda, mis sulfid konlarining ikkilamçi sulfidli boyiş zonalarida paydo böladi. X. misga eng boy sulfid, mis eritib olinadigan ruda hisoblanadi. Bornit, xalkopirit va b. sulfidlar bilan assotsiatsiyada uçraydi. AQŞ, Çili, Afrika, Qozoğiston (Jezqazğan)da X. konlari bor. Özbekistonda Çatqol, Hisor toğlarida topilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАЛЬКОЗИН (юн. Chalkos мис), мис ялтироғи — сульфидлар синфига мансуб минерал. Кимёвий таркиби Cu2S; аралашма ҳолида Ag, баъзан Fe, Co, Ni, As бўлади. Ромб ва гексагонал сингонияда кристалланади. Одатда, тупроқсимон массалар ҳолида учрайди. Ранги қўрғошинга ўхшаш, кулрангдан қорагача. Металддек ялтироқ, хира, мўрт ва осон болғаланувчан. Қаттикдиги 2,5—3; зичлиги 5,5— 5,8 г/см3. Электр ўтказувчан. Мис рудалари таркибига киради. Ер юзасида оксидланиш натижасида X. ҳисобига куприт, малахит, азурит, туғма мис ва миснинг бошқа минераллари ҳосил бўлади. Х.нинг гипоген ва гиперген турлари маълум. Асосий массаси экзоген шароитда, мис сульфид конларининг иккиламчи сульфидли бойиш зоналарида пайдо бўлади. X. мисга энг бой сульфид, мис эритиб олинадиган руда ҳисобланади. Борнит, халькопирит ва б. сульфидлар билан ассоциацияда учрайди. АҚШ, Чили, Африка, Қозоғистон (Жезқазған)да X. конлари бор. Ўзбекистонда Чатқол, Ҳисор тоғларида топилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.