Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Xarmens van Reyn Rembrandt

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 153–154-b. — ziyouz.com

    Rembrandt Xarmens van Reyn (Rembrandt Harmensz van Rijn) (1606.15.7, Leyden — 1669.4.10, Amsterdam) — golland rassomi; golland va jahon realistik rangtasviriga kuçli ta'sir körsatgan möyqalam, rasm va gravyura ustasi. R. ijodi voqelikni va inson içki dunyosini uning barça ruhiy keçinmalari b-n teran falsafiy idrok etiş b-n yöğrilgan. R.ning novatorlik san'ati obrazlarning hayotiyligi b-n ajralib turadi.

    R. Leyden un-tida qisqa muddat tahsil körgaç (1620), özini san'atga bağişladi. Leydenda Ya. Van Svanenbyurx (1620—23) va Amsterdamda P. Lastman (1623)dan rangtasvirni örgandi. 1625— 31 y.lar Leydenda işladi, bu davr ijodiy izlanişlar davri böldi. «Avliyo Pavel» (taxm, 1629—30) va «Simon ibodatxonada» (1631) asarlarida R. ilk bor obrazlarning kötarinki va hissiy jöşqinligini ifodalaşda nursoyani qölladi; portret ustida izlandi, köplab avtoportret va portretlar turkumini yaratdi.

    1632 y.dan Amsterdamda yaşagan. 30-y. larda yaratgan asarlari («Doktor Tyulpning anatomiya darsi», 1632; «Saskiya b-n avtoportret», 1635 va b.)da guruh portret yaratiş masalasini yangiça hal etdi, hayot zavqi, kişilar kayfiyatini katta mahorat b-n ifodaladi. Buyurtma portretlarni öta aniq, ijtimoiy xususiyatlari b-n işlagan rassom yaqinlarining portretlarini çizişda, asarning ruhiy va ta'sirçanligini oşirişda erkin ijod qildi. 40-y.larda R.ning erkin intilişlari, realizmi, demokratikligi golland kiborlarining talablariga zid keladi, ayniqsa, vatanparvarlik kayfiyati aks etgan asarlari (jumladan, «Tungi soqçilar», 1642)dan keyin ziddiyat yanada kuçayadi. 40-y.larda R. ijodidagi taşqi ta'sirçanlik va unga xos bölgan jöşqinlik yöqoldi, sokin, iliklik b-n yöğrilgan asarlar yaratildi («David va Ionafan», 1642; «Mukaddas oila», 1645 va b.), ularda içki keçinmalar, mehnat ahlining körki, ma'naviy boyligi, tabiat manzarasi jozibador aks ettirildi. R. grafikasida ham rangtasvirida bölganidek nozik nursoya öyini alohida emotsional muhit yaratişda katta ahamiyatga ega böldi («Bemorlarni davolayotgan Iso» yoki «100 guldenlik qoğoz» grafika varaği, taxm. 1642— 46; havo va nur harakatiga töliq manzarali «Uç daraxt» oforti, 1643).

    50-y.lardagi hayotining oğir sinovlari davrida R.ning ijodiy barkamol davri namoyon böldi. Köproq portret janriga murojaat qilgan rassom ijodida oddiy odamlar keng örin ola boşladi (2xotini Xendrikye Stoffels portretlari; «Öğlim Titus mutolaada», 1657; «Burgamistr Yan Siks» 1654 va b.), armon va yöqotişlarga töliq keksalar hayoti uning diqqatini tortdi («Rassom akasining xotini», 1654; «Qizil kiyimdagi möysafid», taxm. 1652—54 va b.), qöl va yuz qiyofalariga e'tiborini qaratadi, obrazlarning qoronğilikdan mayin nur oğuşida çiqib kelişi orqali rassom obrazlarning teran ruhiy holatini berişga erişadi.

    60-y.larda injil mavzuidagi kompozitsiyalarida öta dramatik holatlarga murojaat qiladi («Assur, Aman va Esfir», 1660; «David va Uriya», 1665 va b.), «Adaşgan öğilning qaytişi» (taxm. 1668—69) asarida insonga xos anglaş, qayğuriş va keçirimlilik hislarini ifodalagan. R. badiiy merosi öta rang-barangligi b-n ajralib turadi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    РЕМБРАНДТ Харменс ван Рейн (Rembrandt Harmensz van Rijn) (1606.15.7, Лейден — 1669.4.10, Амстердам) — голланд рассоми; голланд ва жаҳон реалистик рангтасвирига кучли таъсир кўрсатган мўйқалам, раcм ва гравюра устаси. Р. ижоди воқеликни ва инсон ички дунёсини унинг барча руҳий кечинмалари б-н теран фалсафий идрок этиш б-н йўғрилган. Р.нинг новаторлик санъати образларнинг ҳаётийлиги б-н ажралиб туради.

    Р. Лейден ун-тида қисқа муддат таҳсил кўргач (1620), ўзини санъатга бағишлади. Лейденда Я. Ван Сваненбюрх (1620—23) ва Амстердамда П. Ластман (1623)дан рангтасвирни ўрганди. 1625— 31 й.лар Лейденда ишлади, бу давр ижодий изланишлар даври бўлди. «Авлиё Павел» (тахм, 1629—30) ва «Симон ибодатхонада» (1631) асарларида Р. илк бор образларнинг кўтаринки ва ҳиссий жўшқинлигини ифодалашда нурсояни қўллади; портрет устида изланди, кўплаб автопортрет ва портретлар туркумини яратди.

    1632 й.дан Амстердамда яшаган. 30-й. ларда яратган асарлари («Доктор Тюлпнинг анатомия дарси», 1632; «Саския б-н автопортрет», 1635 ва б.)да гуруҳ портрет яратиш масаласини янгича ҳал этди, ҳаёт завқи, кишилар кайфиятини катта маҳорат б-н ифодалади. Буюртма портретларни ўта аниқ, ижтимоий хусусиятлари б-н ишлаган рассом яқинларининг портретларини чизишда, асарнинг руҳий ва таъсирчанлигини оширишда эркин ижод қилди. 40-й.ларда Р.нинг эркин интилишлари, реализми, демократиклиги голланд киборларининг талабларига зид келади, айниқса, ватанпарварлик кайфияти акс этган асарлари (жумладан, «Тунги соқчилар», 1642)дан кейин зиддият янада кучаяди. 40-й.ларда Р. ижодидаги ташқи таъсирчанлик ва унга хос бўлган жўшқинлик йўқолди, сокин, иликлик б-н йўғрилган асарлар яратилди («Давид ва Ионафан», 1642; «Мукаддас оила», 1645 ва б.), уларда ички кечинмалар, меҳнат аҳлининг кўрки, маънавий бойлиги, табиат манзараси жозибадор акс эттирилди. Р. графикасида ҳам рангтасвирида бўлганидек нозик нурсоя ўйини алоҳида эмоционал муҳит яратишда катта аҳамиятга эга бўлди («Беморларни даволаётган Исо» ёки «100 гулденлик қоғоз» графика варағи, тахм. 1642— 46; ҳаво ва нур ҳаракатига тўлиқ манзарали «Уч дарахт» офорти, 1643).

    50-й.лардаги ҳаётининг оғир синовлари даврида Р.нинг ижодий баркамол даври намоён бўлди. Кўпроқ портрет жанрига мурожаат қилган рассом ижодида оддий одамлар кенг ўрин ола бошлади (2хотини Хендрикье Стоффельс портретлари; «Ўғлим Титус мутолаада», 1657; «Бургамистр Ян Сикс» 1654 ва б.), армон ва йўқотишларга тўлиқ кексалар ҳаёти унинг диққатини тортди («Рассом акасининг хотини», 1654; «Қизил кийимдаги мўйсафид», тахм. 1652—54 ва б.), қўл ва юз қиёфаларига эътиборини қаратади, образларнинг қоронғиликдан майин нур оғушида чиқиб келиши орқали рассом образларнинг теран руҳий ҳолатини беришга эришади.

    60-й.ларда инжил мавзуидаги композицияларида ўта драматик ҳолатларга мурожаат қилади («Ассур, Аман ва Эсфирь», 1660; «Давид ва Урия», 1665 ва б.), «Адашган ўғилнинг қайтиши» (тахм. 1668—69) асарида инсонга хос англаш, қайғуриш ва кечиримлилик ҳисларини ифодалаган. Р. бадиий мероси ўта ранг-баранглиги б-н ажралиб туради.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.