Rembrandt Xarmens van Reyn

Rembrandt Xarmens van Reyn (niderlandça Rembrandt Harmenszoon van Rijn; 1606–1669) — Niderlandiyaning «oltin asri»da yaşab ijod qilgan golland rassomi, möyqalam, rasm va gravyura ustasi. ÖzME uni golland va jahon realistik rangtasviriga kuçli ta'sir körsatgan san'atkor sifatida baholaydi. Rusça Vikipediyaga köra, u 17-asr Yevropa san'atining yetakçi ustalaridan biri va golland maktabining eng yirik vakili hisoblanadi; ayniqsa yoruğlik va soya kontrasti (kyaroskuro) hamda ofort texnikasidagi yangiliklari bilan maşhur.1

ÖzME'ga köra, Rembrandt 1606-yil 15-iyulda Leyden şahrida tuğilgan. Rusça Vikipediya uning otasi Xarmen Gerritszon van Reyn tegirmon egasi bölganini, oila köp farzandli va ança badavlat ekanini qayd etadi. Bölajak rassom 1620-yilda Leyden universitetida qisqa vaqt öqigan, söng butunlay san'atga yuzlangan. U avval Leydenda Yakob van Svanenburx qölida, 1623-yildan esa Amsterdamda tarixiy va bibliya mavzularidagi asarlari bilan tanilgan Piter Lastmandan rangtasvir sirlarini örgangan. 1625–1631-yillarda rassom Leydenda işlagan; ÖzME bu davrni ijodiy izlanişlar bosqiçi deb ataydi.

1632-yildan Rembrandt Amsterdamda yaşagan. Rusça Vikipediyaga köra, 1634-yilda u badavlat oiladan bölgan Saskiya van Eylenbyurxga uylangan va bu nikoh unga şaharning boy xonadonlaridan köplab buyurtmalar keltirgan. 1641-yilda öğli Titus dunyoga kelgan, Saskiya esa bir yildan söng vafot etgan. 1640-yillar oxiridan rassomning hayotida Xendrikye Stoffels paydo bölgan. 1650-yillar boşida Rembrandt jiddiy moliyaviy qiyinçiliklarga duç kelgan va 1656-yilda özini töloviga qodir emas deb e'lon qilgan; uyi va san'at töplami kim oşdi savdosida sotilgan. 1668-yilda öğli Titusning ölimi uning uçun sönggi oğir judolik bölgan. Rassom 1669-yil 4-oktyabrda Amsterdamda vafot etgan.

Ilk Leyden asarlarida, masalan «Avliyo Pavel» (taxminan 1629–1630) va «Simeon ibodatxonada» (1631) kartinalarida, ÖzME'ga köra, Rembrandt qahramonlarning ruhiy kötarinkiligini körsatiş uçun ilk bor nur va soya öyinidan foydalangan. U şu yillardayoq köplab portret va avtoportretlar çizgan.

Amsterdamdagi dastlabki yillarda yaratilgan «Doktor Tyulpning anatomiya darsi» (1632) va «Saskiya bilan avtoportret» (1635) asarlarida rassom guruh portretini yangiça talqin qilgan, odamlar kayfiyatini jonli aks ettirgan. 1642-yilda tugallangan «Tungi soqçilar» — Amsterdam miltiqçilar jamiyati uçun buyurtma qilingan katta guruh portreti. Rusça Vikipediyaga köra, bu tört metrlik polotno rassomning eng yirik asari bölib, unda u golland portret an'analaridan voz keçib, siymolarni harakatda tasvirlagan; bu yöl buyurtmaçilarning hammasiga ham ma'qul kelmagan. ÖzME'ga köra, şundan söng rassom bilan Amsterdamning nufuzli doiralari örtasidagi kelişmovçilik kuçaygan.

1640-yillarda Rembrandt ijodida sokin, samimiy kayfiyatdagi asarlar köpaygan: «David va Ionafan» (1642), «Muqaddas oila» (1645). Grafikada ham u nur va soyadan özgaça ruhiy muhit yaratiş uçun foydalangan; «Bemorlarni davolayotgan Iso» varaği «100 guldenlik varaq» nomi bilan ham tanilgan, «Uç daraxt» (1643) oforti esa havo va yoruğlik harakatini berişi bilan qadrlanadi.

ÖzME'ga köra, 1650-yillardagi hayotiy sinovlar Rembrandt ijodining eng barkamol davriga töğri kelgan. U oddiy odamlar, keksalar, yaqinlari tasviriga köproq murojaat etgan: «Öğlim Titus mutolaada» (1657), «Burgomistr Yan Siks» (1654), «Qizil kiyimdagi keksa» (taxminan 1652–1654). Bu asarlarda siymolar qoronğilik içidan mayin nur bilan çiqib kelgandek körinadi va ularning içki holati çuqur oçiladi.

1660-yillarda rassom bibliya mavzularidagi dramatik kompozitsiyalar yaratgan — «Assur, Aman va Esfir» (1660), «David va Uriya» (1665). Uning sönggi yirik asarlaridan biri «Adaşgan öğilning qaytişi» (taxminan 1668–1669) bölib, ÖzME'ga köra, unda kişining tavbasi, qayğuriş va keçirimlilik tuyğulari mujassamlangan.

Rusça Vikipediyaga köra, Rembrandtdan 350 ga yaqin kartina, 300 dan ortiq ofort va yuzlab çizgi rasmlar saqlanib qolgan. U butun umri davomida avtoportretga murojaat etgan: qirqqa yaqin rangtasvir va bir neça ön grafik avtoportretlari rassom qiyofasi va uslubining özgarişini kuzatiş imkonini beradi. Uning ofortlari gravyuraning mustaqil san'at turi sifatida rivojlanişida muhim rol öynagan va Yevropada keng tarqalgan.