Xlorozlar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 155-b. — ziyouz.com
Xlorozlar (yun. chloros — oç yaşil, yaşilsarğiş), ösimlik barglarining rangeizlanişi — barglarning kisman yoki butunlay sarğayişi bilan keçadigan kasallik. X.da bargda xlorofill hosil bölişi buziladi va fotosintez jarayoni susayadi (barglarning maydalaşuvi, ularning barvaqt tökilişi, poya uçlarining qurişi, ildiz tuklarining nobud bölişi va b. kuzatiladi). Patogen mikroorganizmlar, tuprokda temir va b. mikroelementlarning yetişmasligi hamda yuqori namlik sabab böladi. Köproq mevali va manzarali ösimliklar zararlanadi. Infeksion (yuqumli) X.ga virus lar, zamburuğlar va b. mikroorganizmlar, şuningdek, virusli X.ni tarqatuvçi zararkunandalar (tripe, şiralar va b.) sabab böladi. Irsiy X. (ola çiporlar) manzarali ösimliklarning ma'lum şakli va navlari uçun normal holat. Noinfeksion yoki funksional X. noqulay tuproqiqlim şaroiti hamda ekinlarni östiriş texnologiyasi buzilganda kelib çikib, tabiatda köproq uçraydi. Noinfeksion X. mineral oziq moddalar — temir, rux, magniy va b. yetişmasligi yoki ular faolligining buzilişi natijasida yuz berişi mumkin. Xlorozlar q.x. ga katta zarar keltiradi. Karbonat angidrid gazining özlaştirilişi va organik moddalar hosil bölişining keskin susayişi tufayli kasallangan ösimlik ösiş hamda rivojlanişdan orqada qoladi, hosil kamayadi va sifati yomonlaşadi. Suğorib yetiştiriladigan ekinlarda X. karbonat tuzlariga boy tuprokli joylarda köp kuzatiladi, çunki karbonatlar temir tuzlarini suvda erimaydigan birikmalarga aylantirib yuboradi, temir yetişmasligi sababli barglar rangsizlanadi. Şuningdek, ekinlarda X. suv kuçli minerallaşganda, ya'ni tuprokda har xil mineral tuzlar köp bölganda ham yuz berişi mumkin.
Kuraş çoralari: yerga temir tuzlari, mineral va mikroöğitlar soliş, drenajlar quriş, söruvçi haşarotlar va begona ötlarga qarşi kuraş, almaşlab ekiş, kuzgi şudgorlaş.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХЛОРОЗЛАР (юн. chloros — оч яшил, яшилсарғиш), ўсимлик баргларининг рангеизланиши — баргларнинг кисман ёки бутунлай сарғайиши билан кечадиган касаллик. Х.да баргда хлорофилл ҳосил бўлиши бузилади ва фотосинтез жараёни сусаяди (баргларнинг майдалашуви, уларнинг барвақт тўкилиши, поя учларининг қуриши, илдиз тукларининг нобуд бўлиши ва б. кузатилади). Патоген микроорганизмлар, тупрокда темир ва б. микроэлементларнинг етишмаслиги ҳамда юқори намлик сабаб бўлади. Кўпроқ мевали ва манзарали ўсимликлар зарарланади. Инфекцион (юқумли) Х.га вирус лар, замбуруғлар ва б. микроорганизмлар, шунингдек, вирусли Х.ни тарқатувчи зараркунандалар (трипе, ширалар ва б.) сабаб бўлади. Ирсий X. (ола чипорлар) манзарали ўсимликларнинг маълум шакли ва навлари учун нормал ҳолат. Ноинфекцион ёки функционал X. ноқулай тупроқиқлим шароити ҳамда экинларни ўстириш технологияси бузилганда келиб чикиб, табиатда кўпроқ учрайди. Ноинфекцион X. минерал озиқ моддалар — темир, рух, магний ва б. етишмаслиги ёки улар фаоллигининг бузилиши натижасида юз бериши мумкин. Хлорозлар қ.х. га катта зарар келтиради. Карбонат ангидрид газининг ўзлаштирилиши ва органик моддалар ҳосил бўлишининг кескин сусайиши туфайли касалланган ўсимлик ўсиш ҳамда ривожланишдан орқада қолади, ҳосил камаяди ва сифати ёмонлашади. Суғориб етиштириладиган экинларда Х. карбонат тузларига бой тупрокли жойларда кўп кузатилади, чунки карбонатлар темир тузларини сувда эримайдиган бирикмаларга айлантириб юборади, темир етишмаслиги сабабли барглар рангсизланади. Шунингдек, экинларда X. сув кучли минераллашганда, яъни тупрокда ҳар хил минерал тузлар кўп бўлганда ҳам юз бериши мумкин.
Кураш чоралари: ерга темир тузлари, минерал ва микроўғитлар солиш, дренажлар қуриш, сўрувчи ҳашаротлар ва бегона ўтларга қарши кураш, алмашлаб экиш, кузги шудгорлаш.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.