Xolding
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 171-b. — ziyouz.com
Xolding XOLDING, xolding kompaniya (ing. holding — egalik) — asosiy faoliyati korxonalarning aksiyalarini öz tasarrufiga oliş orqali ularning işini nazorat qiliş va boşqarişdan iborat bölgan kompaniya, boş korxona. X. tarkibida asosiy korxona va şö'ba korxona yoki bir neça şö'ba korxonalar mavjud böladi. Xolding kompaniyaning özi i.ç. faoliyati bilan şuğullanmasligi mumkin, lekin köp hollarda X.lar aksiyalarni boşqariş bilan bir katorda moliyakredit, savdo, transport va b. faoliyat turlari sohasida tadbirkorlik bilan şuğullanadi. Iş okilona taşkil etilganda X. yagona ilmiytexnika, investitsiya, taşqi iqtisodiy siyosatni ötkaziş, ayrim xizmatlarni markazlaştiriş imkoniyatini yaratadi. X. boşqa korxonalar aksiyalarining paketlariga egalik qiliş orqali nazoratidagi korxonalarning direktorlar kengaşi, boşqaruvi va b. rahbar organlariga özi taklif etadigan nomzodlarning saylanişini ta'minlaş imkoniyatiga ega böladi. X.ning asosiy belgisi bir korxona (boş korxona) boşqa korxona yoki korxonalar (şö'ba korxonalar) tomonidan qabul qilinadigan qarorlarni nazorat qiliş imkoniyatiga egaligida. Bir qança korxonalarni boşqarişning X. şakli ularning mustaqilligini bekor qiliş bilan bir korxonaga birlaştiriş, bir markazga töliq böysundiriş va özaro faoliyatni muvofiqlaştiriş uçun teng huquqli korxonalar assotsiatsiyasini taşkil etiş örtasidagi oraliq şakl hisoblanadi. Özining taşkiliyhuquqiy şakliga köra, X., odatda, aksiyadorlik jamiyati qatoriga kiradi. Öz navbatida, aksariyat hollarda, X. aksiyalariga uning özi nazorat qiladigan korxonalar egalik qiladi, bu esa korxonalarning manfaatlarini özaro va X. kompaniya manfaatlari bilan uyğunlaştiriş imkoniyatini yaratadi.
Özbekistonda 20-a.ning 90-y. lari örtalaridan yoqilği sanoatida «Özneftgaz» milliy xolding kompaniyasi, mebel sanoatida «Fayz» xolding kompaniyasi; oziq-ovqat sanoatida «Özmevasabzavotuzumsanoat xolding» kompaniyasi, qişloq xöjaligi maşinasozligida «Özqişloqxöjalikmaşxolding» kompaniyasi muvaffaqiyatli faoliyat olib boradi. Köp hollarda boşqa korxonalar faoliyatini nazorat qiladigan (ularning aksiyalariga egalik qiliş orqali) kompaniyaning özigina emas, balki X. orqali özaro boğlangan yuridik şaxslar majmui ham X. deb ataladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХОЛДИНГ, холдинг компания (инг. holding — эгалик) — асосий фаолияти корхоналарнинг акцияларини ўз тасарруфига олиш орқали уларнинг ишини назорат қилиш ва бошқаришдан иборат бўлган компания, бош корхона. X. таркибида асосий корхона ва шўъба корхона ёки бир неча шўъба корхоналар мавжуд бўлади. Холдинг компаниянинг ўзи и.ч. фаолияти билан шуғулланмаслиги мумкин, лекин кўп ҳолларда Х.лар акцияларни бошқариш билан бир каторда молиякредит, савдо, транспорт ва б. фаолият турлари соҳасида тадбиркорлик билан шуғулланади. Иш окилона ташкил этилганда X. ягона илмийтехника, инвестиция, ташқи иқтисодий сиёсатни ўтказиш, айрим хизматларни марказлаштириш имкониятини яратади. X. бошқа корхоналар акцияларининг пакетларига эгалик қилиш орқали назоратидаги корхоналарнинг директорлар кенгаши, бошқаруви ва б. раҳбар органларига ўзи таклиф этадиган номзодларнинг сайланишини таъминлаш имкониятига эга бўлади. Х.нинг асосий белгиси бир корхона (бош корхона) бошқа корхона ёки корхоналар (шўъба корхоналар) томонидан қабул қилинадиган қарорларни назорат қилиш имкониятига эгалигида. Бир қанча корхоналарни бошқаришнинг X. шакли уларнинг мустақиллигини бекор қилиш билан бир корхонага бирлаштириш, бир марказга тўлиқ бўйсундириш ва ўзаро фаолиятни мувофиқлаштириш учун тенг ҳуқуқли корхоналар ассоциациясини ташкил этиш ўртасидаги оралиқ шакл ҳисобланади. Ўзининг ташкилийҳуқуқий шаклига кўра, X., одатда, акциядорлик жамияти қаторига киради. Ўз навбатида, аксарият ҳолларда, X. акцияларига унинг ўзи назорат қиладиган корхоналар эгалик қилади, бу эса корхоналарнинг манфаатларини ўзаро ва X. компания манфаатлари билан уйғунлаштириш имкониятини яратади.
Ўзбекистонда 20-а.нинг 90-й. лари ўрталаридан ёқилғи саноатида «Ўзнефтгаз» миллий холдинг компанияси, мебель саноатида «Файз» холдинг компанияси; озиқ-овқат саноатида «Ўзмевасабзавотузумсаноат холдинг» компанияси, қишлоқ хўжалиги машинасозлигида «Ўзқишлоқхўжаликмашхолдинг» компанияси муваффақиятли фаолият олиб боради. Кўп ҳолларда бошқа корхоналар фаолиятини назорат қиладиган (уларнинг акцияларига эгалик қилиш орқали) компаниянинг ўзигина эмас, балки X. орқали ўзаро боғланган юридик шахслар мажмуи ҳам X. деб аталади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.