Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Xor

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 192–193-b. — ziyouz.com

    Xor (yun. choros — davra öyin qöşiği) — 1) antik davr teatr tomoşalarining jamoaviy iştirokçisi; birgalikda kuylab, raqsga tuşib dramatik holatlarga, qahramonlar harakatiga izoh beradigan aktyorlar guruhi; 2) xonandalar jamoasi. Tarkibiga köra, bir turdagi (erkaklar xori, ayollar xori, bolalar xori) va aralaş, şuningdek, ijroçilar soniga qarab kamer (12— 20 kişidan iborat), kiçik va katta [100—120 gaça; qöşma X.larda 500— 1000 va undan ortiq iştirokçi qatnaşişi mumkin] X.larga bölinadi. Yevropada professional unison X.lar xristian çerkovlarda 4-a.dan ma'lum (kliros). 10—13-a.lardaX. jamoasining ovoz (partiya)larga bölinişi boşlandi. Gomofoniya uslubi va mumtoz garmoniyanutt rivoji davri (17-a.)dan aralaş X. jamoasi 4 ta (soprano, alt, tenor, bas) partiyaga ajratildi. X. ijroçiligi musiqa çolğulari jörligida va jörsiz (a kapella) böladi. Özbekistonda köp ovozli X. ijroçiligi 19-a. oxiridan rivojlana boşladi (V. Sakoviç, N. Mironov. S. Kuzmenko va b. rahbarligidagi jamoalar). Professional X.lar 20-a. örtalarida taşkil topgan: Özbek radiosi X.i (1947, V. Verov), Navoiy teatri X.i (1948), Özbek filarmoniyasining Davlat akademik kapellasi (1952, S. Valenkov va A. Sultonov). Aynan şu davrdan boşlab X. ijroçiligi maxsus musiqa ta'limi tizimiga kiritildi, professional jamoalar qatorida öquv, havaskor, bolalar X.lari keng rivoj topdi. Hozirda Özbekistonda bir neça professional X. jamoalari faoliyat körsatmoqda. Özbekiston davlat akademik kapellasi (1978—2001 y.larda badiiy rahbari va boş dirijyori — A. Hamidov, 2002 y.dan D. Jdanov). Repertuaridan çet el kompozitorlari (Kerubini, Motsart, Verdi, Fore, Gendel, Taneyev, Çesnokov, Raxmaninov va b.)ning mumtoz asarlari, şuningdek, qayta işlangan özbek xalk, qöşiqlari, Özbekiston kompozitorlari asarlari örin olgan. Özteleradiokompaniyasi qoşidagi Respublikada xizmat körsatgan xor jamoasi (taşkilotçisi — B. Umidjonov, 1960; 2003 y.dan badiiy rahbari — D. Malikova, dirijyori —J. Şukurov). Ijro uslubida Yevropa xor an'analari bilan milliy xonandalik. uslublari uyğunlaşgan. Repertuaridan M. Burhonov, B. Umidjonov, S. Boboyev, Ik. Akbarov, M. Nasimov va b. qayta işlagan xalq qöşiklari, M. Bafoyev, F. Alimov, B. Lutfullayev, D. Omonullayeva, N. Ğiyosov va b. özbek kompozitorlarining poema, kantata, oratoriyalari asosiy Urin tutadi. Xususiy taşkil etilgan «Ipak yöli» kamer xori (2001, D. Jdanov) faoliyat yuritmoqda. Repertuaridan jahon xalqlari qöşiqlari, çet el mumtoz asarlari urin olgan (yana q. «Bulbulça»).

    Barno Musaboyeva.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ХОР (юн. choros — давра ўйин қўшиғи) — 1) антик давр театр томошаларининг жамоавий иштирокчиси; биргаликда куйлаб, рақсга тушиб драматик ҳолатларга, қаҳрамонлар ҳаракатига изоҳ берадиган актёрлар гуруҳи; 2) хонандалар жамоаси. Таркибига кўра, бир турдаги (эркаклар хори, аёллар хори, болалар хори) ва аралаш, шунингдек, ижрочилар сонига қараб камер (12— 20 кишидан иборат), кичик ва катта [100—120 гача; қўшма Х.ларда 500— 1000 ва ундан ортиқ иштирокчи қатнашиши мумкин] Х.ларга бўлинади. Европада профессионал унисон Х.лар христиан черковларда 4-а.дан маълум (клирос). 10—13-а.лардаХ. жамоасининг овоз (партия)ларга бўлиниши бошланди. Гомофония услуби ва мумтоз гармониянутт ривожи даври (17-а.)дан аралаш X. жамоаси 4 та (сопрано, альт, тенор, бас) партияга ажратилди. X. ижрочилиги мусиқа чолғулари жўрлигида ва жўрсиз (а капелла) бўлади. Ўзбекистонда кўп овозли X. ижрочилиги 19-а. охиридан ривожлана бошлади (В. Сакович, Н. Миронов. С. Кузьменко ва б. раҳбарлигидаги жамоалар). Профессионал Х.лар 20-а. ўрталарида ташкил топган: Ўзбек радиоси Х.и (1947, В. Веров), Навоий театри Х.и (1948), Ўзбек филармониясининг Давлат академик капелласи (1952, С. Валенков ва А. Султонов). Айнан шу даврдан бошлаб X. ижрочилиги махсус мусиқа таълими тизимига киритилди, профессионал жамоалар қаторида ўқув, ҳаваскор, болалар Х.лари кенг ривож топди. Ҳозирда Ўзбекистонда бир неча профессионал X. жамоалари фаолият кўрсатмоқда. Ўзбекистон давлат академик капелласи (1978—2001 й.ларда бадиий раҳбари ва бош дирижёри — А. Ҳамидов, 2002 й.дан Д. Жданов). Репертуаридан чет эл композиторлари (Керубини, Моцарт, Верди, Форе, Гендель, Танеев, Чесноков, Рахманинов ва б.)нинг мумтоз асарлари, шунингдек, қайта ишланган ўзбек халк, қўшиқлари, Ўзбекистон композиторлари асарлари ўрин олган. Ўзтелерадиокомпанияси қошидаги Республикада хизмат кўрсатган хор жамоаси (ташкилотчиси — Б. Умиджонов, 1960; 2003 й.дан бадиий раҳбари — Д. Маликова, дирижёри —Ж. Шукуров). Ижро услубида Европа хор анъаналари билан миллий хонандалик. услублари уйғунлашган. Репертуаридан М. Бурҳонов, Б. Умиджонов, С. Бобоев, Ик. Акбаров, М. Насимов ва б. қайта ишлаган халқ қўшиклари, М. Бафоев, Ф. Алимов, Б. Лутфуллаев, Д. Омонуллаева, Н. Ғиёсов ва б. ўзбек композиторларининг поэма, кантата, ораториялари асосий Урин тутади. Хусусий ташкил этилган «Ипак йўли» камер хори (2001, Д. Жданов) фаолият юритмоқда. Репертуаридан жаҳон халқлари қўшиқлари, чет эл мумтоз асарлари урин олган (яна қ. «Булбулча»).

    Барно Мусабоева.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.