Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Xromatida

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 252-b. — ziyouz.com

    Xromatida (yun. chromatos — rang, böyoq) — xromosomaning tuzilma elementi (q. Xromosoma). Hujayra yadrosi interfazasi davrida DNK molekulasining ikki hissa ortişi (replikatsiyasi) natijasida hosil böladi. X. mitozning metafazasida ayniqsa yaxşi körinadi. Bu davrda xromosoma 2 ta X.dan iborat. Ular birlamçi belbog (sentromera) orqali özaro birikkan böladi. Mitoz anafazasida sentromera uzilib, X. yangidan hosil böladigan qizlik yadrolarga tarqaladi va mustaqil (qizlik) xromosomalarga aylanadi. Meyozda gomolog xromosomalar özaro yaqinlaşib, törtta xromatidadan iborat tetradani hosil qiladi (q. Meyoz). X. örtasidagi farq krossingover natijasida yoki har xil X.ning qismlari örtasida özaro almaşinuv tufayli paydo böladi. Ayrim fizik va kimyoviy omillar ta'sirida bunday almaşinuv tezlaşadi. Almaşinuvlar natijasida irsiy xilmaxillik (genetik geterogenlik) ortadi.

    Q.: Meyoz

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ХРОМАТИДА (юн. chromatos — ранг, бўёқ) — хромосоманинг тузилма элементи (қ. Хромосома). Ҳужайра ядроси интерфазаси даврида ДНК молекуласининг икки ҳисса ортиши (репликацияси) натижасида ҳосил бўлади. Х. митознинг метафазасида айниқса яхши кўринади. Бу даврда хромосома 2 та Х.дан иборат. Улар бирламчи белбог (центромера) орқали ўзаро бириккан бўлади. Митоз анафазасида центромера узилиб, X. янгидан ҳосил бўладиган қизлик ядроларга тарқалади ва мустақил (қизлик) хромосомаларга айланади. Мейозда гомолог хромосомалар ўзаро яқинлашиб, тўртта хроматидадан иборат тетрадани ҳосил қилади (қ. Мейоз). X. ўртасидаги фарқ кроссинговер натижасида ёки ҳар хил Х.нинг қисмлари ўртасида ўзаро алмашинув туфайли пайдо бўлади. Айрим физик ва кимёвий омиллар таъсирида бундай алмашинув тезлашади. Алмашинувлар натижасида ирсий хилмахиллик (генетик гетерогенлик) ортади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.