Yangiyöl tumani

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 62–63-b. — ziyouz.com

Yangiyöl tumani — Toşkent viloyatidagi tuman. Viloyatning jan. ğarbida. 1926 yil 29 sentyabrda taşkil etilgan. Ğarb va şim.ğarbda Qozoğistonning Janubiy Qozoğiston viloyati, şim. va şim. şarqda Toşkent viloyatining Zangiota tumani, jan.şarqsa viloyatning Quyi Çirçiq, jan. ğarbda Çinoz tumanlari bilan çegaradoş. Mayd. 0,42 ming km2. Aholisi 157,7 ming kişi (2004). Tumanda 2 şaharça (Gulbahor va Bözsuv), 8 qişloq fuqarolari yiğini (Abdulla Ortiqov, Navbahor, Niyozboşi, Ubay Musayev, Xalqobod, Şöralisoy, Eski Qovunçi, Qöşyoğoç) bor. Tuman markazi — Gulbahor şaharçasi.

Tabiati. Tuman hududi, asosan, tekislikdan iborat bölib, adirlar uçraydi. Yer yuzasida Çirçiqning 5 ta terrasasi (köhna qayir) ajralib turadi. Tuproklari böz, ötloqi tuproqlar. Iqlimi kontinental. Yillik örtaça t-ra 12,5° — 13°. Iyulning örtaça t-rasi 26°, yanv. niki —1°, —2». Vegetatsiya davri 210 kun. Yiliga 280 — 282 mm yoğin tuşadi. Tuman hududidan Çirçiq daryosi, Kurkuldak, Jön, Bözsuv, Şim. Toşkent kanallari va ariqlar oqib ötadi. Yovvoyi ösimliklardan qamiş, ğumay, yantoq, şöra, peçak, ajriq, kakra va boşqalar ösadi. Yovvoyi hayvonlardan çiyaböri, tulki, quyon, jayra, börsiq, parrandalardan yovvoyi ördak va boşqalar uçraydi.

Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, rus, qozoq, tatar va boşqalar millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 375, 5 kişi. Qişloq aholisi 140,8 ming kişi, şahar aholisi 16,9 ming kişi (2004). Xöjaligi. Tumanda Yangiyöl yoğmoy kti, «Yangiyöl biokimyo» aksiyadorlik jamiyati, konserva, eksperimental ta'mirlaşmexanika, ğişt, asfaltbeton, «Marelli» xususiy vino z-di, Yangiyöl vino zavodi, Quyi Bözsuv GES, MTP, «Osiyoekspress» i. ç. korxonasi, baliq urçitiş xöjaligi, broyler parrandaçilik, inkubatoriyaparrandaçilik fkalari bor. Q. x. da paxtaçilik, çorvaçilik, boğdorçilik, ğallaçilik, sabzavotçilik, pillaçilik bilan şuğullaniladi. Suğoriladigan maydonlarga paxta, ğalla, sabzavotpoliz ekinlari ekiladi. Boğ va tokzorlar bor. Tumandagi jamoa va şaxsiy xöjaliklarida qoramol, qöy va eçki, parranda boqiladi. Şirkat, fermer xöjaliklari, agrar birlaşmasi, çöçqaçilik xöjaligi va boşqa q.x. korxonalari mavjud. Umumiy ta'lim, bolalar musiqa, sport maktablari, kasb-hunar maktabi, kasb-hunar kollejlari faoliyat körsatadi. Tuman markaziy kutubxonasi va uning tarmoqlari, madaniyat saroyi, klub muassasalari bor. Stadion, sport zallari, otiş tirlari, 3 tennis korti, futbol, mini futbol maydonlari va boşqa sport inşootlari mavjud. Tuman markaziy kasalxonasi, tez tibbiy yordam markazi, poliklinika, tuğruqxona, qişloq vraçlik punktlari, feldşerakuşerlik punktlari va boşqalar tibbiy muassasalar aholiga xizmat körsatadi. Nov qişloğida dam oliş uyi joylaşgan, şuningdek, kardiologiya kasalliklari sanatoriysi bor. Tuman hududidan Katta Uzbekiston trakti, Toşkent temir yöli ötadi. Ya. t. da Qöştepa, Qoratepa, Yöğontepa, Niyozboştepa, Şamatepa, 1,2,3 Bözsuv tepalari arxeologik obyektlar hisoblanadi. 1930 yildan «Yangiyöl» tuman gaz. naşr etiladi (adadi 2738).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЯНГИЙЎЛ ТУМАНИ — Тошкент вилоятидаги туман. Вилоятнинг жан. ғарбида. 1926 йил 29 сентябрда ташкил этилган. Ғарб ва шим.ғарбда Қозоғистоннинг Жанубий Қозоғистон вилояти, шим. ва шим. шарқда Тошкент вилоятининг Зангиота тумани, жан.шарқца вилоятнинг Қуйи Чирчиқ, жан. ғарбда Чиноз туманлари билан чегарадош. Майд. 0,42 минг км2. Аҳолиси 157,7 минг киши (2004). Туманда 2 шаҳарча (Гулбаҳор ва Бўзсув), 8 қишлоқ фуқаролари йиғини (Абдулла Ортиқов, Навбаҳор, Ниёзбоши, Убай Мусаев, Халқобод, Шўралисой, Эски Қовунчи, Қўшёғоч) бор. Туман маркази — Гулбаҳор шаҳарчаси.

Табиати. Туман ҳудуди, асосан, текисликдан иборат бўлиб, адирлар учрайди. Ер юзасида Чирчиқнинг 5 та террасаси (кўҳна қайир) ажралиб туради. Тупроклари бўз, ўтлоқи тупроқлар. Иқлими континентал. Йиллик ўртача т-ра 12,5° — 13°. Июлнинг ўртача т-раси 26°, янв. ники —1°, —2». Вегетация даври 210 кун. Йилига 280 — 282 мм ёғин тушади. Туман ҳудудидан Чирчиқ дарёси, Куркулдак, Жўн, Бўзсув, Шим. Тошкент каналлари ва ариқлар оқиб ўтади. Ёввойи ўсимликлардан қамиш, ғумай, янтоқ, шўра, печак, ажриқ, какра ва бошқалар ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан чиябўри, тулки, қуён, жайра, бўрсиқ, паррандалардан ёввойи ўрдак ва бошқалар учрайди.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, рус, қозоқ, татар ва бошқалар миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 375, 5 киши. Қишлоқ аҳолиси 140,8 минг киши, шаҳар аҳолиси 16,9 минг киши (2004). Хўжалиги. Туманда Янгийўл ёғмой кти, «Янгийўл биокимё» акциядорлик жамияти, консерва, экспериментал таъмирлашмеханика, ғишт, асфальтбетон, «Марелли» хусусий вино з-ди, Янгийўл вино заводи, Қуйи Бўзсув ГЭС, МТП, «Осиёэкспресс» и. ч. корхонаси, балиқ урчитиш хўжалиги, бройлер паррандачилик, инкубаторияпаррандачилик фкалари бор. Қ. х. да пахтачилик, чорвачилик, боғдорчилик, ғаллачилик, сабзавотчилик, пиллачилик билан шуғулланилади. Суғориладиган майдонларга пахта, ғалла, сабзавотполиз экинлари экилади. Боғ ва токзорлар бор. Тумандаги жамоа ва шахсий хўжаликларида қорамол, қўй ва эчки, парранда боқилади. Ширкат, фермер хўжаликлари, аграр бирлашмаси, чўчқачилик хўжалиги ва бошқа қ.х. корхоналари мавжуд. Умумий таълим, болалар мусиқа, спорт мактаблари, касб-ҳунар мактаби, касб-ҳунар коллежлари фаолият кўрсатади. Туман марказий кутубхонаси ва унинг тармоқлари, маданият саройи, клуб муассасалари бор. Стадион, спорт заллари, отиш тирлари, 3 теннис корти, футбол, мини футбол майдонлари ва бошқа спорт иншоотлари мавжуд. Туман марказий касалхонаси, тез тиббий ёрдам маркази, поликлиника, туғруқхона, қишлоқ врачлик пунктлари, фельдшеракушерлик пунктлари ва бошқалар тиббий муассасалар аҳолига хизмат кўрсатади. Нов қишлоғида дам олиш уйи жойлашган, шунингдек, кардиология касалликлари санаторийси бор. Туман ҳудудидан Катта Узбекистон тракти, Тошкент темир йўли ўтади. Я. т. да Қўштепа, Қоратепа, Йўғонтепа, Ниёзбоштепа, Шаматепа, 1,2,3 Бўзсув тепалари археологик объектлар ҳисобланади. 1930 йилдан «Янгийўл» туман газ. нашр этилади (адади 2738).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.