Yaqindan köriş
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 117–118-b. — ziyouz.com
Yaqindan köriş YAQINDAN KÖRIŞ, miopiya köriş nuqsoni; bunda yaqindagi narsalar yaxşi, uzoqdagilar esa xira körinadi. Homiladorlik davrida onaning turli infeksion kasalliklar (gripp va boşqalar), anemiya bilan oğrişi; yotib öqişga odatlaniş, qoronğida yoki engaşib uzoq vaqt közga dam bermay öqiş va boşqalar yaqindan körişga sabab böladi. Yangi tuğilgan bolalarda köz soqqasi kiçkina bölib, bola 9—12 yaşar bölganida u normal şaklni oladi (q. Köz). Ba'zan köz soqqasi uzunçoklaşib, qoraçiqdan tör pardagaça bölgan masofa kattalaşib ketadi. Bunda uzoqdagi şakllardan keladigan parallel nurlar közdagi tör pardaga yetmay, örta yölda sinib, fokusga yiğiladi, natijada köriladigan buyum şakli tör pardada aniq aks etmay kişi uzoqni yaxşi körmaydi. Ya.k. uç darajaga bölinadi: yengil — 3,0 D gaça, örta — 3,0 D dan 6,0 D gaça va kuçli — 6,0 D dan yuqori. Ya.k. darajasi közga taqiladigan közoynakning nur sindiriş kuçiga qarab aniqlanadi. Taqilgan közoynak şişasi nurlarni sindirişi tufayli körinadigan tasvir tör pardaga tuşadi. Ya.k. köz pardalari (oqsilli, tomirli, tör parda) va muskullarini toliqtiradi, ular çözilib, közning optik öqi uzunlaşadi, natijada Ya.k. zörayadi, bu közning köriş qobiliyatini pasaytiradi.
Ya.k.ning zörayişiga akkomodatsiya (köz gavharining dam qalinlaşib, dam yupqalaşiş qobiliyati)ning ta'siri katta. Odatda, Ya.k. köz akkomodatsiyasi susaygan odamlarda köproq kuzatiladi, u naslga ham boğliq.
Ya.k.ni kamaytiriş, uni zöraytirmaslik uçun dastlabki belgilariga ahamiyat beriş kerak. Mas, agar öquvçi doskadagi yozuvni uzoqdan yaxşi körmasa, kitobni engaşib öqisa, kino yoki teatrlarda oldingi qatorga ötirişga harakat qilsa, tezda köz kasalliklari vraçiga murojaat qilişi lozim. Vraç öquvçini yaxşilab tekşirgaç, lozim topsa, unga közoynak yoki kontaktli linzadan foydalanişni tavsiya etadi.
Ya.k.ning oldini oliş uçun köz gigiyenasiga amal qiliş, közni toliqtirmaslik, uzoq vaqt engaşib turmaslik, boşni birdan qattiq egib yubormaslik lozim. Kuçli darajadagi Ya.k.da vraç maslahatlariga amal qiliş zarur.
Q.: Köz
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЯҚИНДАН КЎРИШ, миопия кўриш нуқсони; бунда яқиндаги нарсалар яхши, узоқдагилар эса хира кўринади. Ҳомиладорлик даврида онанинг турли инфекцион касалликлар (грипп ва бошқалар), анемия билан оғриши; ётиб ўқишга одатланиш, қоронғида ёки энгашиб узоқ вақт кўзга дам бермай ўқиш ва бошқалар яқиндан кўришга сабаб бўлади. Янги туғилган болаларда кўз соққаси кичкина бўлиб, бола 9—12 яшар бўлганида у нормал шаклни олади (қ. Кўз). Баъзан кўз соққаси узунчоклашиб, қорачиқдан тўр пардагача бўлган масофа катталашиб кетади. Бунда узоқдаги шакллардан келадиган параллел нурлар кўздаги тўр пардага етмай, ўрта йўлда синиб, фокусга йиғилади, натижада кўриладиган буюм шакли тўр пардада аниқ акс этмай киши узоқни яхши кўрмайди. Я.к. уч даражага бўлинади: енгил — 3,0 Д гача, ўрта — 3,0 Д дан 6,0 Д гача ва кучли — 6,0 Д дан юқори. Я.к. даражаси кўзга тақиладиган кўзойнакнинг нур синдириш кучига қараб аниқланади. Тақилган кўзойнак шишаси нурларни синдириши туфайли кўринадиган тасвир тўр пардага тушади. Я.к. кўз пардалари (оқсилли, томирли, тўр парда) ва мускулларини толиқтиради, улар чўзилиб, кўзнинг оптик ўқи узунлашади, натижада Я.к. зўраяди, бу кўзнинг кўриш қобилиятини пасайтиради.
Я.к.нинг зўрайишига аккомодация (кўз гавҳарининг дам қалинлашиб, дам юпқалашиш қобилияти)нинг таъсири катта. Одатда, Я.к. кўз аккомодацияси сусайган одамларда кўпроқ кузатилади, у наслга ҳам боғлиқ.
Я.к.ни камайтириш, уни зўрайтирмаслик учун дастлабки белгиларига аҳамият бериш керак. Мас, агар ўқувчи доскадаги ёзувни узоқдан яхши кўрмаса, китобни энгашиб ўқиса, кино ёки театрларда олдинги қаторга ўтиришга ҳаракат қилса, тезда кўз касалликлари врачига мурожаат қилиши лозим. Врач ўқувчини яхшилаб текширгач, лозим топса, унга кўзойнак ёки контактли линзадан фойдаланишни тавсия этади.
Я.к.нинг олдини олиш учун кўз гигиенасига амал қилиш, кўзни толиқтирмаслик, узоқ вақт энгашиб турмаслик, бошни бирдан қаттиқ эгиб юбормаслик лозим. Кучли даражадаги Я.к.да врач маслаҳатларига амал қилиш зарур.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.