Yaroslavl viloyati

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 94–95-b. — ziyouz.com

Yaroslavl viloyati — RF dagi viloyat. 1936 yil 11 martda taşkil etilgan. Mayd. 36,4 ming km2. Aholisi 1367 ming kişidan ziyod (2003), asosan, ruslar, şuningdek, ukrain, belorus, tatar va boşqalar millat vakillari ham yaşaydi. Şahar aholisi 80,9%. Ya.v. da 17 ma'muriy tuman, 11 şahar, 14 şaharça bor. Markazi — Yaroslavl şahri Yirik şaharlari: Ribinsk, Tutayev.

Ya.v. Rossiya tekisligining markaziy qismida joylaşgan. Yer yuzasi bir oz kötarilgan tekislikdan iborat. Gil, kvars qumlari, tuf, torf, sapropel konlari va mineral buloqlar bor. Iqlimi mö'tadil kontinental. Yanv.ning örtaça t-rasi —10,5° dan —12,5° gaça, iyulniki 17,5. Yiliga 500 — 600 mm yoğin tuşadi. Vegetatsiya davri 165—170 kun. Asosiy daryosi — Volga. Hududining 4,5% botqoqlik. Tuproği çimlipodzol, allyuvialbotqoq tuproqlar. Qora qarağay, qayin, toğterak ösadi. Örmonlar viloyat hududining 50% ni egallaydi. Yovvoyi hayvonlardan los, quyon, tulki, böri va boşqalar yaşaydi. Pereslavl milliy boği, Darvin qöriqxonasi bor.

Asosiy sanoat tarmoqlari: kimyo, maşinasozlik va töqimaçilik. Kimyo sanoatida asbestli rezina va lokböyoq, sintetik kauçuk va boşqalar mahsulotlar işlab çiqariladi. Yirik şina z-di, nitrolan va har xil böyoqlar işlab çiqaruvçi, neftni qayta işlaş, Ribinsk priborsozlik zdlari bor. Maşinasozlikda oğir yuk kötaruvçi avtosamosvallar, aviamotorlar, elektromotorlar, dizel motorlari, yoğoçni qayta işlovçi stanoklar va boşqalar işlab çiqariladi. Kabel, soat zdlari, poligrafiya, texnik ziğir tola gazlamalari işlab çiqarişga ixtisoslaşgan ktlar işlab turibdi. Mahalliy xom aşyo asosida çarmpoyabzal işlab çiqariş yölga qöyilgan, mahalliy quriliş materiallari asosida keramika, silikat va qizil ğişt, yiğma temirbeton, asbest şifer işlab çiqariladi. Oziq-ovqat sanoati un tortiş, göşt, moysir, kraxmalqiyom, sigaretamaxorka, mevasabzavot quritiş va boşqalar tarmoqlardan iborat. Volga daryosida Ribinsk, Ugliç GES lari qurilgan. Yirik sanoat markazlari — Yaroslavl, Ribinsk, Tutayev, Ugliç.

Q.x. ziğirçilik, kartoşka yetiştiriş, sabzavotçilik va çorvaçilikka ixtisoslaşgan. Ya.v. RF da uzun tolali ziğir yetiştiruvçi asosiy r-n hisoblanadi. Çorvaçilikda qoramol, qöy va eçki, çöçqa boqiladi. T.y. transporti rivojlangan (uz. 650 km). Qattiq qoplamali avtomobil yöllari uz. 6263 km. 2 aeroport bor. Volga daryosi va Ribinsk suv omborida kema qatnaydi. Unt, texnika unti, q.x. va tibbiy akademiyalar, 4 teatr, telemarkaz, sirk faoliyat körsatadi. 30 sanatoriykurort muassasasi işlab turibdi.

Qad. şaharlari: Pereslavl Zalesskiy, Rostov, Ugliç, Yaroslavl turizm markazlari sifatida rivojlangan va «Rossiya Oltin halqasi» turistik marşrutiga kiradi. 5400 dan ziyod tarixiy va me'moriy yodgorlik bor. Ribinsk va PereslavlZalesskiy tarixiy va badiiy qöriqxonalari, Yaroslavl, «Rostov Kremli» tarixiyme'moriy muzeyqöriqxonalari, N.A. Nekrasov «Karabixa» adabiymemorial muzeyqöriqxonasi mavjud.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЯРОСЛАВЛЬ ВИЛОЯТИ — РФ даги вилоят. 1936 йил 11 мартда ташкил этилган. Майд. 36,4 минг км2. Аҳолиси 1367 минг кишидан зиёд (2003), асосан, руслар, шунингдек, украин, белорус, татар ва бошқалар миллат вакиллари ҳам яшайди. Шаҳар аҳолиси 80,9%. Я.в. да 17 маъмурий туман, 11 шаҳар, 14 шаҳарча бор. Маркази — Ярославль шаҳри Йирик шаҳарлари: Рибинск, Тутаев.

Я.в. Россия текислигининг марказий қисмида жойлашган. Ер юзаси бир оз кўтарилган текисликдан иборат. Гил, кварц қумлари, туф, торф, сапропель конлари ва минерал булоқлар бор. Иқлими мўътадил континентал. Янв.нинг ўртача т-раси —10,5° дан —12,5° гача, июлники 17,5. Йилига 500 — 600 мм ёғин тушади. Вегетация даври 165—170 кун. Асосий дарёси — Волга. Ҳудудининг 4,5% ботқоқлик. Тупроғи чимлиподзол, аллювиалботқоқ тупроқлар. Қора қарағай, қайин, тоғтерак ўсади. Ўрмонлар вилоят ҳудудининг 50% ни эгаллайди. Ёввойи ҳайвонлардан лось, қуён, тулки, бўри ва бошқалар яшайди. Переславль миллий боғи, Дарвин қўриқхонаси бор.

Асосий саноат тармоқлари: кимё, машинасозлик ва тўқимачилик. Кимё саноатида асбестли резина ва локбўёқ, синтетик каучук ва бошқалар маҳсулотлар ишлаб чиқарилади. Йирик шина з-ди, нитролан ва ҳар хил бўёқлар ишлаб чиқарувчи, нефтни қайта ишлаш, Рибинск приборсозлик здлари бор. Машинасозликда оғир юк кўтарувчи автосамосваллар, авиамоторлар, электромоторлар, дизель моторлари, ёғочни қайта ишловчи станоклар ва бошқалар ишлаб чиқарилади. Кабель, соат здлари, полиграфия, техник зиғир тола газламалари ишлаб чиқаришга ихтисослашган ктлар ишлаб турибди. Маҳаллий хом ашё асосида чармпойабзал ишлаб чиқариш йўлга қўйилган, маҳаллий қурилиш материаллари асосида керамика, силикат ва қизил ғишт, йиғма темирбетон, асбест шифер ишлаб чиқарилади. Озиқ-овқат саноати ун тортиш, гўшт, мойсир, крахмалқиём, сигаретамахорка, мевасабзавот қуритиш ва бошқалар тармоқлардан иборат. Волга дарёсида Рибинск, Углич ГЭС лари қурилган. Йирик саноат марказлари — Ярославль, Рибинск, Тутаев, Углич.

Қ.х. зиғирчилик, картошка етиштириш, сабзавотчилик ва чорвачиликка ихтисослашган. Я.в. РФ да узун толали зиғир етиштирувчи асосий р-н ҳисобланади. Чорвачиликда қорамол, қўй ва эчки, чўчқа боқилади. Т.й. транспорти ривожланган (уз. 650 км). Қаттиқ қопламали автомобиль йўллари уз. 6263 км. 2 аэропорт бор. Волга дарёси ва Рибинск сув омборида кема қатнайди. Унт, техника унти, қ.х. ва тиббий академиялар, 4 театр, телемарказ, цирк фаолият кўрсатади. 30 санаторийкурорт муассасаси ишлаб турибди.

Қад. шаҳарлари: Переславль Залесский, Ростов, Углич, Ярославль туризм марказлари сифатида ривожланган ва «Россия Олтин ҳалқаси» туристик маршрутига киради. 5400 дан зиёд тарихий ва меъморий ёдгорлик бор. Рибинск ва ПереславльЗалесский тарихий ва бадиий қўриқхоналари, Ярославль, «Ростов Кремли» тарихиймеъморий музейқўриқхоналари, Н.А. Некрасов «Карабиха» адабиймемориал музейқўриқхонаси мавжуд.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.