Yasama tiş

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 95–96-b. — ziyouz.com

Yasama tiş YASAMA TIŞ, tiş protezi — turli sabablar tufayli tuşib ketgan yoki olib taşlangan tabiiy tişlar örnini töldiriş hamda tiş nuqsonlarini yöqotiş maqsadida işlatiladigan maxsus ortopedik moslama. Bolalar tişi notöğri joylaşganda va jağ tişlar jipslaşuvi buzilganda maxsus moslama qöllaniladi (ortodontik davo), bu esa ular yuzidagi nuqsonlarning oldini oliş va davolaş imkonini beradi.

Ya.t. har bir kişining öziga, uning organizmiga zarar qilmaydigan materiallar: plastmassa, çinni va metall qotişmalar (oltin, kumuş, platina, maxsus pölat va h.k.)dan yasaladi.

Ya.t. ni öz vaqtida qöyiş kerak, çunki bir neçta tiş örni böşab qolsa, ovqat töliq çaynalmaydi, bu esa me'da va içak faoliyatining buzilişiga sabab böladi.

Ya.t. qöyişqöymaslikni stomatolog vraç belgilaydi. Ya.t.lar doimiy va olinadigan qilib qöyiladi.

Doimiy Ya.t.larning qoplama (koronka), köpriksimon, ştift (mix) li va qistirma (vkladka) xillari bor.

Qistirma Ya.t.lar plastmassa va çinnidan yasaladi: ular, asosan, oldingi tiş koronkasi çetnaganda yoki köp qismi yemirilib ketganda şaklini tiklaş uçun qöllaniladi (q. Tiş çirişi). Qoplamalar zanglamaydigan pölat, oltin, plastmassa va çinnidan yoki ularni aralaştirib qilinadi. Oldingi tiş koronkasi yemirilganda, tiş ildizini töla davolab, ştiftli tiş bilan tiklaş mumkin; uni tiş ildiziga örnatib qöyiladi. Köpriksimon Ya.t. 1—2 ta tiş bölmaganda qöyiladi. Ular tayanç tişlar oraliğiga qoplanadi — bu koronkalar plastmassa yoki çinnidan yasaladi, yo hammasini metalldan qiliş mumkin. Köpriksimon Ya.t. şikastlanmagan yoki töliq davolangan tişlargagina örnatiladi. Olinadigan (plastinkali) Ya.t. milkka yoki qattiq tanglayga mahkamlab qöyiladigan va sun'iy tişlar örnatilgan plastinka (asos)dan iborat. Köp tişlar yöq va soğlom tayanç tişlar bölmaganda olinadigan Ya.t. tavsiya etiladi. U töliqmas va töliq (hamma tişlar örnini töldiradigan) böladi. Köp tişlar yöq va tayanç tişlar soğlom bölsa, yoysimon (byugel) Ya.t. qulay, bunda asos plastinka örnida metall yoydan foydalaniladi. Hamma tiş bölmaganda töliq Ya.t. qöllaniladi: uning plastinkasi şilliq qavatga tiralib, sölak bilan höllanib yopişib turganligi sababli protez oğizda yaxşi örnaşadi.

Ya.t. qöyişdan oldin, albatta, oğiz böşliğini soğlomlaştiriş (çirigan tişlarni davolaş, juda yemirilgan tişlar va tiş toşlarini olib taşlaş), tayanç tişlar ildizi atrofidagi töqimalar holatini tekşiriş şart. Ya.t. qöydirişga muhtoj bölgan kişiga mos protez tuzilişini stomatolog vraç aniqlaydi.

Q.: Tiş çirişi

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЯСАМА ТИШ, тиш протези — турли сабаблар туфайли тушиб кетган ёки олиб ташланган табиий тишлар ўрнини тўлдириш ҳамда тиш нуқсонларини йўқотиш мақсадида ишлатиладиган махсус ортопедик мослама. Болалар тиши нотўғри жойлашганда ва жағ тишлар жипслашуви бузилганда махсус мослама қўлланилади (ортодонтик даво), бу эса улар юзидаги нуқсонларнинг олдини олиш ва даволаш имконини беради.

Я.т. ҳар бир кишининг ўзига, унинг организмига зарар қилмайдиган материаллар: пластмасса, чинни ва металл қотишмалар (олтин, кумуш, платина, махсус пўлат ва ҳ.к.)дан ясалади.

Я.т. ни ўз вақтида қўйиш керак, чунки бир нечта тиш ўрни бўшаб қолса, овқат тўлиқ чайналмайди, бу эса меъда ва ичак фаолиятининг бузилишига сабаб бўлади.

Я.т. қўйишқўймасликни стоматолог врач белгилайди. Я.т.лар доимий ва олинадиган қилиб қўйилади.

Доимий Я.т.ларнинг қоплама (коронка), кўприксимон, штифт (мих) ли ва қистирма (вкладка) хиллари бор.

Қистирма Я.т.лар пластмасса ва чиннидан ясалади: улар, асосан, олдинги тиш коронкаси четнаганда ёки кўп қисми емирилиб кетганда шаклини тиклаш учун қўлланилади (қ. Тиш чириши). Қопламалар зангламайдиган пўлат, олтин, пластмасса ва чиннидан ёки уларни аралаштириб қилинади. Олдинги тиш коронкаси емирилганда, тиш илдизини тўла даволаб, штифтли тиш билан тиклаш мумкин; уни тиш илдизига ўрнатиб қўйилади. Кўприксимон Я.т. 1—2 та тиш бўлмаганда қўйилади. Улар таянч тишлар оралиғига қопланади — бу коронкалар пластмасса ёки чиннидан ясалади, ё ҳаммасини металлдан қилиш мумкин. Кўприксимон Я.т. шикастланмаган ёки тўлиқ даволанган тишларгагина ўрнатилади. Олинадиган (пластинкали) Я.т. милкка ёки қаттиқ танглайга маҳкамлаб қўйиладиган ва сунъий тишлар ўрнатилган пластинка (асос)дан иборат. Кўп тишлар йўқ ва соғлом таянч тишлар бўлмаганда олинадиган Я.т. тавсия этилади. У тўлиқмас ва тўлиқ (ҳамма тишлар ўрнини тўлдирадиган) бўлади. Кўп тишлар йўқ ва таянч тишлар соғлом бўлса, ёйсимон (бюгель) Я.т. қулай, бунда асос пластинка ўрнида металл ёйдан фойдаланилади. Ҳамма тиш бўлмаганда тўлиқ Я.т. қўлланилади: унинг пластинкаси шиллиқ қаватга тиралиб, сўлак билан ҳўлланиб ёпишиб турганлиги сабабли протез оғизда яхши ўрнашади.

Я.т. қўйишдан олдин, албатта, оғиз бўшлиғини соғломлаштириш (чириган тишларни даволаш, жуда емирилган тишлар ва тиш тошларини олиб ташлаш), таянч тишлар илдизи атрофидаги тўқималар ҳолатини текшириш шарт. Я.т. қўйдиришга муҳтож бўлган кишига мос протез тузилишини стоматолог врач аниқлайди.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.