Yaylov
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 18-b. — ziyouz.com
Yaylov — çorva mollari erkin (haydab) boqiladigan ötzor. Tabiiy va ekma ötzorlar mavjud. Tabiiy Ya.da, asosan, köp yillik ötlar va çala butalar ösadi, madaniy Ya.ga esa bir va köp yillik dukkakli, boşoqli ötlar uruği aralaştirib ekiladi (q. Madaniy yaylov, Tabiiy yaylov).
Ya. çorva mollari uçun eng arzon va qimmatli kök ozuqa manbai. Mollar Ya.da boqilganda boğlab (oğilda) parvariş qilinganiga qaraganda mahsuldorligi 25—40% ortadi, mahsulotining sifati yaxşilanadi.
Geografik zonallik va vertikal zonallik qonuniyatlariga qöra, şim.dan janubga tomon va tekislikdan toğlarga kötarilgan sari öt qoplami turi va tabiiyiqlim şaroitlari ham özgarib boradi. Şu sababli Ya.lar quyidagiça tavsiflanadi: tundra; örmon; örmondaşt; daşt; çala çöl; çöl; toğ zonalari (subalp — dengiz sathidan 1800—2800 m balandlikda va alp — dengiz sathidan 2800—3400 m balandlikda) Ya.lari.
Özbekistonda qoramol, qöyeçki podalari, ot uyurlari adir va toğli zonalarda mavsumiy — erta bahordan keç kuzga qadar, tuya, qoraköl qöylari çöl zonalarida yil böyi Ya.larda boqiladi. Madaniy Ya.lar yaratişda Qoraqum, Qizilqum çöllarida qora saksovul, izen, qandim, qönğirboş, çogon, kamforosma kabi çölyaylov ekinlari ekiladi. Tabiiy Ya.lar hosildorligini oşiriş uçun ulardan töğri foydalaniş va Ya.lar holatini yaxşilaş çoralari köriladi. Buning uçun har yili mollar boqiladigan Ya.lar almaştiriladi; öt ham navbat bilan öriladi; ötzorlar öğitlanadi; zararli va zaharli ötlarga qarşi kuraşiladi.
Özbekistonda jami piçanzorlar mayd. 112 ming ga, Ya.lar mayd. 22,15 mln.ga bölib, uning asosiy qismi çöl va toğli hududlarda joylaşgan, şundan 19,4 mln.ga Ya. suv bilan ta'minlangan (2001).
Q.: Madaniy yaylov, Tabiiy yaylov
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЯЙЛОВ — чорва моллари эркин (ҳайдаб) боқиладиган ўтзор. Табиий ва экма ўтзорлар мавжуд. Табиий Я.да, асосан, кўп йиллик ўтлар ва чала буталар ўсади, маданий Я.га эса бир ва кўп йиллик дуккакли, бошоқли ўтлар уруғи аралаштириб экилади (қ. Маданий яйлов, Табиий яйлов).
Я. чорва моллари учун энг арзон ва қимматли кўк озуқа манбаи. Моллар Я.да боқилганда боғлаб (оғилда) парвариш қилинганига қараганда маҳсулдорлиги 25—40% ортади, маҳсулотининг сифати яхшиланади.
Географик зоналлик ва вертикал зоналлик қонуниятларига қўра, шим.дан жанубга томон ва текисликдан тоғларга кўтарилган сари ўт қоплами тури ва табиийиқлим шароитлари ҳам ўзгариб боради. Шу сабабли Я.лар қуйидагича тавсифланади: тундра; ўрмон; ўрмондашт; дашт; чала чўл; чўл; тоғ зоналари (субальп — денгиз сатҳидан 1800—2800 м баландликда ва альп — денгиз сатҳидан 2800—3400 м баландликда) Я.лари.
Ўзбекистонда қорамол, қўйэчки подалари, от уюрлари адир ва тоғли зоналарда мавсумий — эрта баҳордан кеч кузга қадар, туя, қоракўл қўйлари чўл зоналарида йил бўйи Я.ларда боқилади. Маданий Я.лар яратишда Қорақум, Қизилқум чўлларида қора саксовул, изен, қандим, қўнғирбош, чогон, камфоросма каби чўляйлов экинлари экилади. Табиий Я.лар ҳосилдорлигини ошириш учун улардан тўғри фойдаланиш ва Я.лар ҳолатини яхшилаш чоралари кўрилади. Бунинг учун ҳар йили моллар боқиладиган Я.лар алмаштирилади; ўт ҳам навбат билан ўрилади; ўтзорлар ўғитланади; зарарли ва заҳарли ўтларга қарши курашилади.
Ўзбекистонда жами пичанзорлар майд. 112 минг га, Я.лар майд. 22,15 млн.га бўлиб, унинг асосий қисми чўл ва тоғли ҳудудларда жойлашган, шундан 19,4 млн.га Я. сув билан таъминланган (2001).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.