Yelim
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 22-b. — ziyouz.com
Yelim YELIM, yelimlar — asosan suyuqlangan yuqori molekulyar anorganik, köpinça organik moddalar yoki ularning eritmalari. Turli materiallarni bir-biriga yopiştiriş uçun işlatiladi. Ye. tarkibida qotiruvçi moddalar va qöşimçalar, mas, töldiruvçilar, erituvçilar, stabilizatorlar, plastifikatorlar, elastifikatorlar böladi. Qöşimçalar Ye.ning qovuşqoqligini, qotiş tezligini, mustahkamligini, qattiqligini, issiqqa va sovuqqa çidamliligini oşiradi. Ye. suyuq (eritmalar, emulsiyalar, yakka monomerlar), quyuq yoki qattiq (donador, unsimon, ipsimon) bölişi mumkin. Ye.lar oddiy, konstruksion (maşinalar, uçuvçi apparatlar, quriliş konstruksiyalari va b.ni yiğişda qöllaniladigan) va maxsus (yopişqoq tasmalar) turlarga ajratiladi. Bundan taşqari, ular tabiiy va sintetik böladi. Tabiiy Ye. hayvonlar va ösimliklar (kraxmal) mahsulotlaridan olinadi. Aksarisi namlikka çidamsiz, uz kuçini ança tez yöqotadi, çiriydi. Yoğoç, qoğoz va b. buyumlarni yelimlaş uçun qöllaniladi. Sintetik Ye. (smola) — polimerlar eritmasi, emul-siyasi, şuningdek, erituvçi qöşilmagan smolalardan iborat. Namlik, issiq-sovuqqa, har xil t-ra, moylar, suyuq yonilğilar, turli zamburuğlar ta'siriga yaxşi çidaydi. Metall, çinni, yoğoç, faner, penoplast, plastmassalar, organik oinalarni yelimlaş uçun işlatiladi.
Rezina Ye. — kauçuklar (tabiiy va sintetik) yoki rezinali aralaşmalarning organik erituvçilari (asosan, benzin)dagi eritmasi. Rezinani metallga, yoğoçga, sementga yopiştirişda işlatiladi (q. Lateks).
Q.: Lateks
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕЛИМ, елимлар — асосан суюқланган юқори молекуляр анорганик, кўпинча органик моддалар ёки уларнинг эритмалари. Турли материалларни бир-бирига ёпиштириш учун ишлатилади. Е. таркибида қотирувчи моддалар ва қўшимчалар, мас, тўлдирувчилар, эритувчилар, стабилизаторлар, пластификаторлар, эластификаторлар бўлади. Қўшимчалар Е.нинг қовушқоқлигини, қотиш тезлигини, мустаҳкамлигини, қаттиқлигини, иссиққа ва совуққа чидамлилигини оширади. Е. суюқ (эритмалар, эмульсиялар, якка мономерлар), қуюқ ёки қаттиқ (донадор, унсимон, ипсимон) бўлиши мумкин. Е.лар оддий, конструкцион (машиналар, учувчи аппаратлар, қурилиш конструкциялари ва б.ни йиғишда қўлланиладиган) ва махсус (ёпишқоқ тасмалар) турларга ажратилади. Бундан ташқари, улар табиий ва синтетик бўлади. Табиий Е. ҳайвонлар ва ўсимликлар (крахмал) маҳсулотларидан олинади. Аксариси намликка чидамсиз, уз кучини анча тез йўқотади, чирийди. Ёғоч, қоғоз ва б. буюмларни елимлаш учун қўлланилади. Синтетик Е. (смола) — полимерлар эритмаси, эмуль-сияси, шунингдек, эритувчи қўшилмаган смолалардан иборат. Намлик, иссиқ-совуққа, ҳар хил т-ра, мойлар, суюқ ёнилғилар, турли замбуруғлар таъсирига яхши чидайди. Металл, чинни, ёғоч, фанер, пенопласт, пластмассалар, органик оиналарни елимлаш учун ишлатилади.
Резина Е. — каучуклар (табиий ва синтетик) ёки резинали аралашмаларнинг органик эритувчилари (асосан, бензин)даги эритмаси. Резинани металлга, ёғочга, цементга ёпиштиришда ишлатилади (қ. Латекс).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.