Yelpiğiç dumli quşlar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 25-b. — ziyouz.com
Yelpiğiç dumli quşlar YELPIĞIÇ DUMLI QUŞLAR, yangi quşlar (Ornithuare, ya'ni Neornithes) — quşlar kenja sinfi. Arxeopteriksdan taşqari hamma quşlarni öz içiga oladi. Tumşuği muguz b-n qoplangan, umurtqalari egarsimon (geterotsel), oxirgi dum umurtqalari özaro qöşilib pigostilni hosil qiladi. Bu joyga dum patlari yelpiğiç hosil qilib birikadi (Ye. d. q. nomi şundan olingan), qanotlaridagi barmoqlari skeleti özaro birikkan va qisman reduksiyaga uçragan, miyasi yirik va murakkab tuzilgan. Zamonaviy tasnifga binoan tişli quşlar, suzuvçi quşlar, ixtiornislar va yangi tanglayli quşlar katta turkumlariga bölinadi, 34 turkum va 9600 (jumladan hoz. 8660) turni öz içiga oladi. Barça muhit — suv, havo, quruuşk, hatto qisman yer osti muhitini egallagan (guaxaro va salangalar ğorlarda yaşaydi). Odatda yaxşi uçadi, köpçiligi quruklik yuzasida va suvda yaşaydi. Ayrim turlari ikkilamçi tarzda uçiş qobiliyatini yöqotgan. Ye. d. q.ning xattiharakati juda murakkab bölib, mukammal tovuş va köriş signallariga ega; ovozi, patlarining rangi va şakli xilma-xil böladi. Ular ança mukammal tuzilişga ega bölgan koloniya, tuda, doimiy juft va b. uyuşmalar hosil qiladi (q. Quşlar).
Q.: Quşlar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕЛПИҒИЧ ДУМЛИ ҚУШЛАР, янги қушлар (Ornithuare, яъни Neornithes) — қушлар кенжа синфи. Археоптериксдан ташқари ҳамма қушларни ўз ичига олади. Тумшуғи мугуз б-н қопланган, умуртқалари эгарсимон (гетероцель), охирги дум умуртқалари ўзаро қўшилиб пигостилни ҳосил қилади. Бу жойга дум патлари елпиғич ҳосил қилиб бирикади (Е. д. қ. номи шундан олинган), қанотларидаги бармоқлари скелети ўзаро бириккан ва қисман редукцияга учраган, мияси йирик ва мураккаб тузилган. Замонавий таснифга биноан тишли қушлар, сузувчи қушлар, ихтиорнислар ва янги танглайли қушлар катта туркумларига бўлинади, 34 туркум ва 9600 (жумладан ҳоз. 8660) турни ўз ичига олади. Барча муҳит — сув, ҳаво, қуруьушк, ҳатто қисман ер ости муҳитини эгаллаган (гуахаро ва салангалар ғорларда яшайди). Одатда яхши учади, кўпчилиги қуруклик юзасида ва сувда яшайди. Айрим турлари иккиламчи тарзда учиш қобилиятини йўқотган. Е. д. қ.нинг хаттиҳаракати жуда мураккаб бўлиб, мукаммал товуш ва кўриш сигналларига эга; овози, патларининг ранги ва шакли хилма-хил бўлади. Улар анча мукаммал тузилишга эга бўлган колония, туда, доимий жуфт ва б. уюшмалар ҳосил қилади (қ. Қушлар).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.