Yerdan foydalaniş
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 75–76-b. — ziyouz.com
Yerdan foydalaniş - yerdan foydalaniş tartibi, şartlari va şakllari. Turli mamlakatlarda turliça bölişi mumkin. Özbekiston Respublikasi hududida yaşaydigan xalqlarning yerga mulkçilik huquqi davlat tomonidan amalga oşiriladi. Yer q.x. va örmon xöjaligini yuritiş uçun şirkat (jamoa) xöjaliklariga, davlat, kooperativ, jamoat korxonalariga, muassasalar va taşkilotlarga, diniy taşkilotlarga, Özbekiston Respublikasi fuqarolariga, qöşma korxonalarga, xalqaro birlaşmalar va b.ga doimiy yoki vaqtinça foydalaniş uçun beriladi. Ye.f. tartib va şartlari Yer kodeksi b-n belgilanadi. Yerni foydalanişga beriş Özbekiston Respublikasi Vazirlar Maqkamasi, viloyat va tuman (şahar) hokimliklari qarorlari asosida amalga oşiriladi. Odatda, yerga egalik qiliş va yerdan foydalaniş huquqiga ega bölgan korxona, muassasa, taşkilot va fuqarolar yerdan doimiy foydalanuvçilar deb hisoblanadi.
Yerdan vaqtinça foydalaniş qisqa (3 y.gaça) va uzok. (3 y.dan 10 y.gaça) bölişi mumkin. Fermer xöjaliklari uçun 50 y.gaça, yaylov çorvaçiligi uçun yer maydonlari 25 y.gaça muddatga berilişi mumkin. Qişloq va örmon xöjaligi korxona, taşkilot va muassasalariga, dehqon va fermer xöjaliklariga yerdan doimiy foydalaniş huquqi davlat dalolatnomasi b-n guvohlanadi hamda yerga egalik qiliş huquqining himoya qilinişi davlat tomonidan ta'minlanadi. Yer egaliklariga qaraşli yerlarni vaqtinça foydalanişga berilganda belgilangan muddatdan söng tuproqning unumdorligini dastlabki holatiga keltirib qöyilişi şart (q. Yer rekultivatsiyasi).
Q.x.da yerdan oqilona foydalaniş maqsadida boşqa yordamçi tarmoqlarni ham mutanosib rivojlantiriş uçun ekinzor yerlar ajratiladi. Bunda almaşlab ekişni joriy etiş çorvaçilik, sabzavotçilik, pillaçilik, boğdorçilik kabi qöşimça tarmoqlar talabi ham hisobga olinadi.
Qosimjon Rahmonov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕРДАН ФОЙДАЛАНИШ - ердан фойдаланиш тартиби, шартлари ва шакллари. Турли мамлакатларда турлича бўлиши мумкин. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида яшайдиган халқларнинг ерга мулкчилик ҳуқуқи давлат томонидан амалга оширилади. Ер қ.х. ва ўрмон хўжалигини юритиш учун ширкат (жамоа) хўжаликларига, давлат, кооператив, жамоат корхоналарига, муассасалар ва ташкилотларга, диний ташкилотларга, Ўзбекистон Республикаси фуқароларига, қўшма корхоналарга, халқаро бирлашмалар ва б.га доимий ёки вақтинча фойдаланиш учун берилади. Е.ф. тартиб ва шартлари Ер кодекси б-н белгиланади. Ерни фойдаланишга бериш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Мақкамаси, вилоят ва туман (шаҳар) ҳокимликлари қарорлари асосида амалга оширилади. Одатда, ерга эгалик қилиш ва ердан фойдаланиш ҳуқуқига эга бўлган корхона, муассаса, ташкилот ва фуқаролар ердан доимий фойдаланувчилар деб ҳисобланади.
Ердан вақтинча фойдаланиш қисқа (3 й.гача) ва узок. (3 й.дан 10 й.гача) бўлиши мумкин. Фермер хўжаликлари учун 50 й.гача, яйлов чорвачилиги учун ер майдонлари 25 й.гача муддатга берилиши мумкин. Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги корхона, ташкилот ва муассасаларига, деҳқон ва фермер хўжаликларига ердан доимий фойдаланиш ҳуқуқи давлат далолатномаси б-н гувоҳланади ҳамда ерга эгалик қилиш ҳуқуқининг ҳимоя қилиниши давлат томонидан таъминланади. Ер эгаликларига қарашли ерларни вақтинча фойдаланишга берилганда белгиланган муддатдан сўнг тупроқнинг унумдорлигини дастлабки ҳолатига келтириб қўйилиши шарт (қ. Ер рекультивацияси).
Қ.х.да ердан оқилона фойдаланиш мақсадида бошқа ёрдамчи тармоқларни ҳам мутаносиб ривожлантириш учун экинзор ерлар ажратилади. Бунда алмашлаб экишни жорий этиш чорвачилик, сабзавотчилик, пиллачилик, боғдорчилик каби қўшимча тармоқлар талаби ҳам ҳисобга олинади.
Қосимжон Раҳмонов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.