Yigiriş maşinasi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 4-b. — ziyouz.com
Yigiriş maşinasi - tolalar ni tozalab, titib, savab, tarab, olingan piltani qöşib çözib yoki böşgina ximarib tayyorlangan pilikdan har xil yöğon-ingiçkalikdagi ip oladigan maşina. Işlatiladigan tolalar (jut, jun, ziğir, paxta, kanop, ipak va sun'iy tolalar) ning turiga qarab, tabiiy tolalarga möljallangan Y.m., urçukli (halqali) Y.m. va urçuqsiz Y.m., yigiriş-pişitiş maşinasi kabi xillarga bölinadi. Kimyoviy tolalar ham tabiiy tolalarga möljallangan maşinalarda yigiriladi. Uzluksiz va uzlukli (töxtabtöxtab) işlaydigan urçuqli (halqali) Y.m.da barça turdagi tolalarni yigiriş mumkin. Unda tolalardan tayyorlab olingan piliklar çöziş asbobida ingiçkalaştirilib, tolalar tutami hosil qilinadi. Ular urçuq va yugurdaklardan iborat pişitiş mexanizmi yordamida ipga aylantiriladi. Ip urçuq va yugurdaklardan iborat pişitiş mexanizmi yordamida pişitiladi va öraş mexanizmi yordamida urçuq nayçasi (qoğoz patron) ga öraladi. Ipga tölgan nayçalar urçukdan olinib, örniga böş nayçalar kiydirib qöyiladi. Har bir Y. m.da 500 tagaça urçuq bölişi mumkin.
Urçuqsiz Y.m. pnevmomexanik, uyurmaviy va elektr-mexanik xillarga bölinadi. Mac, tarab töğrilangan tolalar pnevmomexanik maşinada havo oqimi yordamida tez aylanib turgan kameraga uzatiladi, u yerda kamera piltaga aylanadi va undan çiqib bobina (ğaltak) ga öraladi. Çöziş asbobida pilta ingiçkalaştirilib, ipga aylantiriladi, buraş qurilmasida pişitiladi va öraş mexanizmi yordamida ğaltakka öraladi.
Turli tolalardan pişitilgan ğaltak ip oliş uçun yigiriş-pişitiş maşinasidan foydalaniladi. Bu maşina birin-ketin 4 jarayon (yigiriş, eşiş, buraş va ğaltakka öraş jarayonlari) ni bajaradi. Bundam maşina ipni pişitiş tezligini va iş unumdorligini ança oşiradi (q. Yigiriş).
Q.: Yigiriş
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЙИГИРИШ МАШИНАСИ - толалар ни тозалаб, титиб, саваб, тараб, олинган пилтани қўшиб чўзиб ёки бўшгина химариб тайёрланган пиликдан ҳар хил йўғон-ингичкаликдаги ип оладиган машина. Ишлатиладиган толалар (жут, жун, зиғир, пахта, каноп, ипак ва сунъий толалар) нинг турига қараб, табиий толаларга мўлжалланган Й.м., урчукли (ҳалқали) Й.м. ва урчуқсиз Й.м., йигириш-пишитиш машинаси каби хилларга бўлинади. Кимёвий толалар ҳам табиий толаларга мўлжалланган машиналарда йигирилади. Узлуксиз ва узлукли (тўхтабтўхтаб) ишлайдиган урчуқли (ҳалқали) Й.м.да барча турдаги толаларни йигириш мумкин. Унда толалардан тайёрлаб олинган пиликлар чўзиш асбобида ингичкалаштирилиб, толалар тутами ҳосил қилинади. Улар урчуқ ва югурдаклардан иборат пишитиш механизми ёрдамида ипга айлантирилади. Ип урчуқ ва югурдаклардан иборат пишитиш механизми ёрдамида пишитилади ва ўраш механизми ёрдамида урчуқ найчаси (қоғоз патрон) га ўралади. Ипга тўлган найчалар урчукдан олиниб, ўрнига бўш найчалар кийдириб қўйилади. Ҳар бир Й. м.да 500 тагача урчуқ бўлиши мумкин.
Урчуқсиз Й.м. пневмомеханик, уюрмавий ва электр-механик хилларга бўлинади. Mac, тараб тўғриланган толалар пневмомеханик машинада ҳаво оқими ёрдамида тез айланиб турган камерага узатилади, у ерда камера пилтага айланади ва ундан чиқиб бобина (ғалтак) га ўралади. Чўзиш асбобида пилта ингичкалаштирилиб, ипга айлантирилади, бураш қурилмасида пишитилади ва ўраш механизми ёрдамида ғалтакка ўралади.
Турли толалардан пишитилган ғалтак ип олиш учун йигириш-пишитиш машинасидан фойдаланилади. Бу машина бирин-кетин 4 жараён (йигириш, эшиш, бураш ва ғалтакка ўраш жараёнлари) ни бажаради. Бундам машина ипни пишитиш тезлигини ва иш унумдорлигини анча оширади (қ. Йигириш).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.