Yirtqiç paşşalar

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 9-b. — ziyouz.com

Yirtqiç paşşalar YIRTQIÇ PAŞŞALAR, ktirlar (Asilidae) — qöşqanotlilar turkumiga mansub haşarotlar oilasi. Y. p. yirik paşşalar bölib, tanasining uz. 4—40 mm. Boşi keng va harakatçan, mustahkam xartumi bor, qorni uzun va yassi, liçinkasi oq yoki sariq, çuvalçangsimon, silindr şaklda, aksariyat boşi va keti tomon ingiçkalaşib boradi. Ğumbagi yopiq, oyoklari va ösimta belgilari aniq körinadi. Y.p. töğriqanotlilar (çigirtka va b.), qöşqanotlilar, pardaqanotlilar va ba'zi qönğizlarga hujum qiladi. Y.p. liçinkasi köpinça tuproqda yaşaydi va qirsildoq qönğizlar, qora qönğiz, buzoqboşi qönğizlari, ğalla qönğizlari va b. liçinkalari b-n oziqlanadi. Oqiş (Asilus albiceps Mg.), sarğiş Y.p. (A. ruﬁ nerois Mg.) va b. turlari keng tarqalgan. Ekinzor Y.p. ikkilamçi haşarot hisoblanadi. Lekin çigirtkalar köplab urçigan yillari Y.p. zararkunandalar öçoğini tugatişda katta amaliy ahamiyat kasb etadi (yana q. Foydali haşarotlar).

Norqözi Ergaşev.

Q.: Foydali haşarotlar

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЙИРТҚИЧ ПАШШАЛАР, ктирлар (Asilidae) — қўшқанотлилар туркумига мансуб ҳашаротлар оиласи. Й. п. йирик пашшалар бўлиб, танасининг уз. 4—40 мм. Боши кенг ва ҳаракатчан, мустаҳкам хартуми бор, қорни узун ва ясси, личинкаси оқ ёки сариқ, чувалчангсимон, цилиндр шаклда, аксарият боши ва кети томон ингичкалашиб боради. Ғумбаги ёпиқ, оёклари ва ўсимта белгилари аниқ кўринади. Й.п. тўғриқанотлилар (чигиртка ва б.), қўшқанотлилар, пардақанотлилар ва баъзи қўнғизларга ҳужум қилади. Й.п. личинкаси кўпинча тупроқда яшайди ва қирсилдоқ қўнғизлар, қора қўнғиз, бузоқбоши қўнғизлари, ғалла қўнғизлари ва б. личинкалари б-н озиқланади. Оқиш (Asilus albiceps Mg.), сарғиш Й.п. (A. ruﬁ nerois Mg.) ва б. турлари кенг тарқалган. Экинзор Й.п. иккиламчи ҳашарот ҳисобланади. Лекин чигирткалар кўплаб урчиган йиллари Й.п. зараркунандалар ўчоғини тугатишда катта амалий аҳамият касб этади (яна қ. Фойдали ҳашаротлар).

Норқўзи Эргашев.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.