Yöldoş neft gazlari
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 18–19-b. — ziyouz.com
Yöldoş neft gazlari YÖLDOŞ NEFT GAZLARI, yölakay neft gazlari — neft va gaz uglevodorodlaridan hosil bölgan mahsulotlar sifatida tabiatda doimo birga uçraydigan gazlar. Har qanday neft uyumida ma'lum bir miqdorda gaz miqdori mavjud va u qatlam şaroitida neftda erigan holatda böladi. Neft yer yuzasiga çiqqan paytda u b-n birgalikda çiqadi.
Qatlam neftidan ajraladigan va uning harakat yölida burği quduği oğzidagi asboblardan to neftni yiğuvçi punkt rezervuarlarigaça ajraladigan gazlarning umumiy miqdori potensial gaz omili deb ataladi. Gaz omili qatlamda neftda erigan gaz miqdorini ifodalaydi va uning qatlamdagi miqdori zaxira sifatida hisoblanadi. Qatlamdagi gaz omilining miqdori va eriganlik darajasi qatlamning töyinganlik bosimiga boğliq. Demak, qatlamdan olinayotgan neft yer yuziga çiqqaç, gazsiz neft va neft gaziga ajraladi. Neft b-n çiqadigan Y. n. g.ning 1 t neftga töğri keladigan miqdori bir neça m3 dan bir neça yuz kubometrgaça borişi mumkin. Bu miqdor neftning fizik xossalariga, qatlamning joylaşiş şaroitlari va rejimiga, qatlam bosimi va t-rasiga hatto yil fasliga ham boğliq holda metan, etan, propan, butan, pentan va geksan gazlaridan taşkil topgan böladi (yezda Y. n. g. miqdori nisbatan köproq).
Y. n. g. tarkibi, asosan, töyingan uglevodorodlardan iborat. Aksariyat hollarda, bu gaz metan va etandan iborat bölib, oğir gazlar kam uçraydi va ularning miqdori ham kam.
Gazlar neftdan trap (neftni gazdan ajratadigan asbob) yordamida ajratiladi va burği quduğidan quvur orqali olib ketilib, yoqib yuboriladi. Bu isrofgarçilikka va ekologiya muvozana-tining buzilişiga sabab böladi. Y. n. g.ni kon böyiça yiğib, undan foyda-laniş maqsadga muvofiq (yana q. Gazlar).
Q.: Gazlar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЙЎЛДОШ НЕФТЬ ГАЗЛАРИ, йўлакай нефть газлари — нефть ва газ углеводородларидан ҳосил бўлган маҳсулотлар сифатида табиатда доимо бирга учрайдиган газлар. Ҳар қандай нефть уюмида маълум бир миқдорда газ миқдори мавжуд ва у қатлам шароитида нефтда эриган ҳолатда бўлади. Нефть ер юзасига чиққан пайтда у б-н биргаликда чиқади.
Қатлам нефтидан ажраладиган ва унинг ҳаракат йўлида бурғи қудуғи оғзидаги асбоблардан то нефтни йиғувчи пункт резервуарларигача ажраладиган газларнинг умумий миқдори потенциал газ омили деб аталади. Газ омили қатламда нефтда эриган газ миқдорини ифодалайди ва унинг қатламдаги миқдори захира сифатида ҳисобланади. Қатламдаги газ омилининг миқдори ва эриганлик даражаси қатламнинг тўйинганлик босимига боғлиқ. Демак, қатламдан олинаётган нефть ер юзига чиққач, газсиз нефть ва нефть газига ажралади. Нефть б-н чиқадиган Й. н. г.нинг 1 т нефтга тўғри келадиган миқдори бир неча м3 дан бир неча юз кубометргача бориши мумкин. Бу миқдор нефтнинг физик хоссаларига, қатламнинг жойлашиш шароитлари ва режимига, қатлам босими ва т-расига ҳатто йил фаслига ҳам боғлиқ ҳолда метан, этан, пропан, бутан, пентан ва гексан газларидан ташкил топган бўлади (езда Й. н. г. миқдори нисбатан кўпроқ).
Й. н. г. таркиби, асосан, тўйинган углеводородлардан иборат. Аксарият ҳолларда, бу газ метан ва этандан иборат бўлиб, оғир газлар кам учрайди ва уларнинг миқдори ҳам кам.
Газлар нефтдан трап (нефтни газдан ажратадиган асбоб) ёрдамида ажратилади ва бурғи қудуғидан қувур орқали олиб кетилиб, ёқиб юборилади. Бу исрофгарчиликка ва экология мувозана-тининг бузилишига сабаб бўлади. Й. н. г.ни кон бўйича йиғиб, ундан фойда-ланиш мақсадга мувофиқ (яна қ. Газлар).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.