Yomğir
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 18-b. — ziyouz.com
Yomğir — bulutlardan diametri 0,5 mm dan 6—7 mm gaça bölgan suv tomçilari holida yoğadigan yoğin. Qoplama bulutli Yo. hamda jala Yo.ga bölinadi (q. Atmosfera yoğinlari, Jala). Örta Osiyoning tekislik va toğ oldi hududlarida Yo. yil davomida kuzatiladi; yomğirli kunlar soni qorli kunlar soniga karaganda 2—3 marta ortiq. Yo. mart—apr. oylarida eng köp, iyul—avg.da esa eng kam yoğadi. Örta Osiyoda Yo.li kunlar soni örta hisobda bir yilda 30—40 kunni taşkil qiladi. Joyning balandlik ortib borişi b-n (toqqa yaqinlaşgan sari) Yo.li kunlar soni 50—60 kunga yetadi. Çöl hududlarida, Farğona vodiysi (soyligi)ning ğarbiy va markaziy qismida yillik Yo. miqdori eng kam. Mas, Orol dengizining jan.dagi ba'zi joylarda örtaça yillik yoğin miqdori 80—90 mm. Nam havo oqimi yönalişiga qulay joylaşgan toğ oldi va vodiylar (2000 m bal. gaça bulgan zona)da, ayniqsa, jan.ğarbga qaragan vodiylarda Yo. katta jadallik b-n yoğadi. Apr. va may oylarida mö'tadil yoğib turadigan bulutli Yo. tuprokda nam zaxirasining köpayişiga yordam beradi, ekinlarning yalpi kökarişiga qulay şaroit tuğdiradi. Tuproq va havo trasi pasaygan şaroitlarda qoplama bulutli Yo. unib çiqqan ayrim ekinlar, mas, ğözada iyadiz çirişi, gommoz kasalliklarining avj olişiga sabab böladi. Qisqa muddatli momaqaldiroq b-n apr.— may oylarida yoğadigan Yo.lar (sutkalik yoğin miqdori 10 mm dan ortiq) tuproq yuza qatlamini tiğizlab, qatqaloq hosil qiladi.
Hamidulla Abdullayev.
Q.: Atmosfera yoğinlari, Jala
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁМҒИР — булутлардан диаметри 0,5 мм дан 6—7 мм гача бўлган сув томчилари ҳолида ёғадиган ёғин. Қоплама булутли Ё. ҳамда жала Ё.га бўлинади (қ. Атмосфера ёғинлари, Жала). Ўрта Осиёнинг текислик ва тоғ олди ҳудудларида Ё. йил давомида кузатилади; ёмғирли кунлар сони қорли кунлар сонига караганда 2—3 марта ортиқ. Ё. март—апр. ойларида энг кўп, июль—авг.да эса энг кам ёғади. Ўрта Осиёда Ё.ли кунлар сони ўрта ҳисобда бир йилда 30—40 кунни ташкил қилади. Жойнинг баландлик ортиб бориши б-н (тоққа яқинлашган сари) Ё.ли кунлар сони 50—60 кунга етади. Чўл ҳудудларида, Фарғона водийси (сойлиги)нинг ғарбий ва марказий қисмида йиллик Ё. миқдори энг кам. Мас, Орол денгизининг жан.даги баъзи жойларда ўртача йиллик ёғин миқдори 80—90 мм. Нам ҳаво оқими йўналишига қулай жойлашган тоғ олди ва водийлар (2000 м бал. гача булган зона)да, айниқса, жан.ғарбга қараган водийларда Ё. катта жадаллик б-н ёғади. Апр. ва май ойларида мўътадил ёғиб турадиган булутли Ё. тупрокда нам захирасининг кўпайишига ёрдам беради, экинларнинг ялпи кўкаришига қулай шароит туғдиради. Тупроқ ва ҳаво траси пасайган шароитларда қоплама булутли Ё. униб чиққан айрим экинлар, мас, ғўзада иядиз чириши, гоммоз касалликларининг авж олишига сабаб бўлади. Қисқа муддатли момақалдироқ б-н апр.— май ойларида ёғадиган Ё.лар (суткалик ёғин миқдори 10 мм дан ортиқ) тупроқ юза қатламини тиғизлаб, қатқалоқ ҳосил қилади.
Ҳамидулла Абдуллаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.