Yonğindan saqlaniş tadbirlari
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 26-b. — ziyouz.com
Yonğindan saqlaniş tadbirlari — yonğinning oldini oliş va tarqalişiga yöl qöymaslik tadbirlari majmui. Sanoat va fuqarolar obyektlarini loyihalaş va qurişda bu tadbirlar közda tutiladi, obyektlardan foydalaniş davrida ularga rioya qilinadi. Texnologik qurilmalar va elektr uskunalar tizimining yonğinga nisbatan xavfeizligini ta'minlaş; ötga çidamli qurilmalarni tanlaş, suv b-n ta'minlaş yöllarini quriş; bino yoki inşootlarning bir qismidan qöşni qismiga yonğin tarqalişiga yöl qöymaslik uçun yonğinga qarşi devor (brandmauer)lar, yonmaydigan yopma va pardalar quriş işlari Yo. s. t.ga kiradi. Yonğinga qarşi devorlar quriş mumkin bölmagan hollarda yonğinga qarşi zonalar, ya'ni binoning ötga çidamli materiallardan qurilgan va seksiyalarga ajratilgan uçastkalari hosil qilinadi. Paxta sanoati korxonalari yonğinga qarşi kuraş qoidalariga rioya qilgan holda şamolning aksariyat yönalişi böyiça turar joy rnlaridan keyin quriladi. Paxta omborlari va b. katta inşootlar şamolning aksariyat yönalişi ularning diagonali böyiça ötadigan qilib quriladi va bu yönaliş böyiça avval yonğin çiqiş xavfi köproq bölgan obyektlar, keyin uçqun çiqiş xavfi bölgan binolar joylaştiriladi. Paxta omborlari yoki buntlari orasida yoki ular b-n boşqa binolar orasida yonğin yetib bormaydigan darajada masofa qoldiriladi. Mas, paxta omborlari orasi 30 m dan, paxta buntlari orasi 20 m dan kam bölmasligi kerak. Sanoat korxonalari xrvlilarida moyli lattaputtalar yiğiştirilib, alohida ajratilgan joylarda saqlanişi lozim. Yonğin çiqqanligini va uning öçoğini aniklaş uçun yonğin signalizatsiyasi vositalari (yonğin bildirgiçlari, aloqa liniyalari va b.) örnatiladi. Zamonaviy binolar yonğinga qarşi avtomatik (drençerli yoki sprinklerli) tizimlar b-n jihozlanadi. Bunda binoning şiplariga örnatilgan datçiklar xona içidagi tra keskin kötarilganda yoki tutun konsentratsiyasi köpayganda signal beradi va suv yoki gazli öt öçiriş tizimini işga tuşiradi. Köpgina samolyot va kemalar ham ana şunday tizimlar b-n jihozlanadi. Yonğin köpinça kişilarning beparvoligi va ehtiyotsizligi oqibatida, mas, yongan xavfeizligi yoki xavfeizlik texnikasiga rioya qilinmaganda, gaz plitalari yoqiq holda, elektr qizdiriş asboblari ulangan holda qarovsiz qoldirilişi oqibatida kelib çiqadi. Korxona va idoralarning içiga öt öçirgiçlar, öt öçiriş şlanglari, hovlilarida öt öçirişga tegişli anjomlar saqlanadigan şçitlar örnatiladi. Yo. ye t. va öt öçiriş b-n bogliq masalalar b-n maxsus taşkilot (yonğin muhofazasi taşkiloti) şuğullanadi (yana q. Öt öçiriş, Öt öçiriş texnikasi).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁНҒИНДАН САҚЛАНИШ ТАДБИРЛАРИ — ёнғиннинг олдини олиш ва тарқалишига йўл қўймаслик тадбирлари мажмуи. Саноат ва фуқаролар объектларини лойиҳалаш ва қуришда бу тадбирлар кўзда тутилади, объектлардан фойдаланиш даврида уларга риоя қилинади. Технологик қурилмалар ва электр ускуналар тизимининг ёнғинга нисбатан хавфеизлигини таъминлаш; ўтга чидамли қурилмаларни танлаш, сув б-н таъминлаш йўлларини қуриш; бино ёки иншоотларнинг бир қисмидан қўшни қисмига ёнғин тарқалишига йўл қўймаслик учун ёнғинга қарши девор (брандмауэр)лар, ёнмайдиган ёпма ва пардалар қуриш ишлари Ё. с. т.га киради. Ёнғинга қарши деворлар қуриш мумкин бўлмаган ҳолларда ёнғинга қарши зоналар, яъни бинонинг ўтга чидамли материаллардан қурилган ва секцияларга ажратилган участкалари ҳосил қилинади. Пахта саноати корхоналари ёнғинга қарши кураш қоидаларига риоя қилган ҳолда шамолнинг аксарият йўналиши бўйича турар жой рнларидан кейин қурилади. Пахта омборлари ва б. катта иншоотлар шамолнинг аксарият йўналиши уларнинг диагонали бўйича ўтадиган қилиб қурилади ва бу йўналиш бўйича аввал ёнғин чиқиш хавфи кўпроқ бўлган объектлар, кейин учқун чиқиш хавфи бўлган бинолар жойлаштирилади. Пахта омборлари ёки бунтлари орасида ёки улар б-н бошқа бинолар орасида ёнғин етиб бормайдиган даражада масофа қолдирилади. Мас, пахта омборлари ораси 30 м дан, пахта бунтлари ораси 20 м дан кам бўлмаслиги керак. Саноат корхоналари хрвлиларида мойли латтапутталар йиғиштирилиб, алоҳида ажратилган жойларда сақланиши лозим. Ёнғин чиққанлигини ва унинг ўчоғини аниклаш учун ёнғин сигнализацияси воситалари (ёнғин билдиргичлари, алоқа линиялари ва б.) ўрнатилади. Замонавий бинолар ёнғинга қарши автоматик (дренчерли ёки спринклерли) тизимлар б-н жиҳозланади. Бунда бинонинг шипларига ўрнатилган датчиклар хона ичидаги тра кескин кўтарилганда ёки тутун концентрацияси кўпайганда сигнал беради ва сув ёки газли ўт ўчириш тизимини ишга туширади. Кўпгина самолёт ва кемалар ҳам ана шундай тизимлар б-н жиҳозланади. Ёнғин кўпинча кишиларнинг бепарволиги ва эҳтиётсизлиги оқибатида, мас, ёнган хавфеизлиги ёки хавфеизлик техникасига риоя қилинмаганда, газ плиталари ёқиқ ҳолда, электр қиздириш асбоблари уланган ҳолда қаровсиз қолдирилиши оқибатида келиб чиқади. Корхона ва идораларнинг ичига ўт ўчиргичлар, ўт ўчириш шланглари, ҳовлиларида ўт ўчиришга тегишли анжомлар сақланадиган шчитлар ўрнатилади. Ё. е т. ва ўт ўчириш б-н боглиқ масалалар б-н махсус ташкилот (ёнғин муҳофазаси ташкилоти) шуғулланади (яна қ. Ўт ўчириш, Ўт ўчириш техникаси).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.