Yoppasiga tanlaş
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 31-b. — ziyouz.com
Yoppasiga tanlaş - ösimliklarni nav standartlariga muvofiq keladigan taşqi belgilari (fenotip)ga qarab tanlaş. Ösimliklar seleksiyasi usullaridan biri. Tanlab olingan ösimliklardan olingan uruğlik, lab. tahlili ötkazilib, saralangaç (yaroqsizlari ajratilgaç), bir paykalga ekiladi. Şunga köra, bölajak nav saralangan eng yaxşi ösimliklar avlodi böladi. Yo. t.ni ba'zan pozitiv usul deb ataladi. Bu usul AQŞ va b. mamlakatlarda ğöza uruğçiligida keng qöllaniladi. Yo. t.ning bir körinişi bölgan negativ tanlaş (notipik va aralaşma ösimliklarni yaroqsizga çiqariş) asosan Özbekiston, Tojikiston, Turkmanistonda qöllaniladi. Yo. t.ni bir marta va köp marta ötkaziş mumkin. Bir martali Yo. t. özidan çanglanuvçi ekinlarda, köp martalisi çetdan çanglanuvçi ösimliklarda yaxşiroq samara beradi. Çetdan çanglanuvçi ekinlarda qimmatli xöjalik belgilarini saqlab qoliş uçun navi.ç.dan olinguniga qadar bölgan davr davomida Yo. t. ötkaziladi. Bunday tanlaş uzluksiz tanlaş deb ataladi. Populyatsiyalar ekiladigan şaroitlarga yaxşi moslaşgan hollardagina Yo. t. yaxşi natija beradi. Yo. t. usuli b-n turli ekinlarning xalq seleksiyasida mahalliy navlari ham yaratilgan. Yo. t.ning kamçiliklaridan biri tanlanayotgan ösimliklarning kelib çiqişini tekşiriş imkoniyati yökligidir. Bu kamçilik seleksiyada keng tarqalgan yakka tanlaş usuli b-n bartaraf etiladi (yana q. Tanlaş).
Yöldoş Uzoqov.
Q.: Tanlaş
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁППАСИГА ТАНЛАШ - ўсимликларни нав стандартларига мувофиқ келадиган ташқи белгилари (фенотип)га қараб танлаш. Ўсимликлар селекцияси усулларидан бири. Танлаб олинган ўсимликлардан олинган уруғлик, лаб. таҳлили ўтказилиб, саралангач (яроқсизлари ажратилгач), бир пайкалга экилади. Шунга кўра, бўлажак нав сараланган энг яхши ўсимликлар авлоди бўлади. Ё. т.ни баъзан позитив усул деб аталади. Бу усул АҚШ ва б. мамлакатларда ғўза уруғчилигида кенг қўлланилади. Ё. т.нинг бир кўриниши бўлган негатив танлаш (нотипик ва аралашма ўсимликларни яроқсизга чиқариш) асосан Ўзбекистон, Тожикистон, Туркманистонда қўлланилади. Ё. т.ни бир марта ва кўп марта ўтказиш мумкин. Бир мартали Ё. т. ўзидан чангланувчи экинларда, кўп марталиси четдан чангланувчи ўсимликларда яхшироқ самара беради. Четдан чангланувчи экинларда қимматли хўжалик белгиларини сақлаб қолиш учун нави.ч.дан олингунига қадар бўлган давр давомида Ё. т. ўтказилади. Бундай танлаш узлуксиз танлаш деб аталади. Популяциялар экиладиган шароитларга яхши мослашган ҳоллардагина Ё. т. яхши натижа беради. Ё. т. усули б-н турли экинларнинг халқ селекциясида маҳаллий навлари ҳам яратилган. Ё. т.нинг камчиликларидан бири танланаётган ўсимликларнинг келиб чиқишини текшириш имконияти йўклигидир. Бу камчилик селекцияда кенг тарқалган якка танлаш усули б-н бартараф этилади (яна қ. Танлаш).
Йўлдош Узоқов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.