Yoritiş jihozlari
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 34-b. — ziyouz.com
Yoritiş jihozlari bino, kuça, xiyobonlar va b.ni yoritiş uçun foydalaniladigan qurilmalar (yoritiş asboblari va yoritiş qurilmalari, yoritiş armaturalari). Yoritiş asboblari — yoritiş, nurlatiş, yoruğlik signalizatsiyasi yoki proyeksiyalaş uçun möljallangan asboblar; yorituvçi, nurlatuvçi, signal beruvçi va proyeksiyalovçi xillari bor. Ular optik nurlatiş manbai (q. Yoruğlik manbalari), yoruğlik nuri oqimini fazoda berilgan yönaliş böyiça qayta taqsimlaş qurilmalari, konstruksion detallardan iborat. Konstruksion detallar yoritiş asboblarining barça qismlarini birlaştiradi va nurlaniş manbaini hamda yoruğlikni qayta taqsimlaydigan qurilmalarni şikastlanişdan va atrof muhit ta'sirlaridan himoya qiladi. Yoruğlik oqimini töplaş darajasiga qarab, yoruğlik oqimini optik öq böylab töla töplaydigan (projektorlar), yoruğlik oqimini optik öqning ba'zi uçastkasida kiçik hajmda töla töplaydigan (proyektorlar), yoruğlik oqimini katta fazoviy burçakda qayta taqsimlaydigan (yoritiş jihozlari) xillarga bulinadi. Yoruğlik oqimini qayta taqsimlaşda turli şakldagi qaytargiçlardan foydalaniladi. Yoruğlik asboblari yiğindisidan iborat yoritqiç yoritiş qurilmalari deyiladi. Bular yordamida maydon, xona yoki ayrim obyektdar yoritiladi. Yoritiş armaturalari — yoruğlik oqimini fazoda ma'lum tomonga yönaltiradigan, taqsimlaydigan va közni qamaşişdan saqlaydigan qurilmalar. Örnatilişiga qarab, osma, şipga, devorga, polga örnatiladigan, stolga qöyiladigan; vazifasiga qarab, oddiy va bezak xillarga bölinadi. Oddi y yoritiş armaturalariga sanoat binolarini yoritiş uçun işlatiladigan qaytargiçi emalli, zdlarning baland sexlari va xonalari, şuningdek, katta köçalarni yoritadigan qaytargiç oynali, nam ötkazmaydigan va portlaşdan saqlaydigan, stolga qöyiladigan va b. Yo. j. kiradi. Bezak yoritiş armaturalariga abajur, lampalar, muzey, teatr va b. joylarga örnatiladigan lyustra — kandillar, stolga örnatiladigan lampalar, yotoqxonalar, yölakçalar va poyezd vagonlarida işlatiladigan lampa Köça yoritqiçi (Toşkent ş.). Lampalarni mahkamlaşda, yoruğlikning spektr tarkibini özgartirişda, lampoçkalarni çangdan, namlikdan şikastlanişdan saqlaşda yoki ötga öç muhitlardan ajratişda turli moslamalar qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁРИТИШ ЖИҲОЗЛАРИ бино, куча, хиёбонлар ва б.ни ёритиш учун фойдаланиладиган қурилмалар (ёритиш асбоблари ва ёритиш қурилмалари, ёритиш арматуралари). Ёритиш асбоблари — ёритиш, нурлатиш, ёруғлик сигнализацияси ёки проекциялаш учун мўлжалланган асбоблар; ёритувчи, нурлатувчи, сигнал берувчи ва проекцияловчи хиллари бор. Улар оптик нурлатиш манбаи (қ. Ёруғлик манбалари), ёруғлик нури оқимини фазода берилган йўналиш бўйича қайта тақсимлаш қурилмалари, конструкцион деталлардан иборат. Конструкцион деталлар ёритиш асбобларининг барча қисмларини бирлаштиради ва нурланиш манбаини ҳамда ёруғликни қайта тақсимлайдиган қурилмаларни шикастланишдан ва атроф муҳит таъсирларидан ҳимоя қилади. Ёруғлик оқимини тўплаш даражасига қараб, ёруғлик оқимини оптик ўқ бўйлаб тўла тўплайдиган (прожекторлар), ёруғлик оқимини оптик ўқнинг баъзи участкасида кичик ҳажмда тўла тўплайдиган (проекторлар), ёруғлик оқимини катта фазовий бурчакда қайта тақсимлайдиган (ёритиш жиҳозлари) хилларга булинади. Ёруғлик оқимини қайта тақсимлашда турли шаклдаги қайтаргичлардан фойдаланилади. Ёруғлик асбоблари йиғиндисидан иборат ёритқич ёритиш қурилмалари дейилади. Булар ёрдамида майдон, хона ёки айрим объектдар ёритилади. Ёритиш арматуралари — ёруғлик оқимини фазода маълум томонга йўналтирадиган, тақсимлайдиган ва кўзни қамашишдан сақлайдиган қурилмалар. Ўрнатилишига қараб, осма, шипга, деворга, полга ўрнатиладиган, столга қўйиладиган; вазифасига қараб, оддий ва безак хилларга бўлинади. Одди й ёритиш арматураларига саноат биноларини ёритиш учун ишлатиладиган қайтаргичи эмалли, здларнинг баланд цехлари ва хоналари, шунингдек, катта кўчаларни ёритадиган қайтаргич ойнали, нам ўтказмайдиган ва портлашдан сақлайдиган, столга қўйиладиган ва б. Ё. ж. киради. Безак ёритиш арматураларига абажур, лампалар, музей, театр ва б. жойларга ўрнатиладиган люстра — кандиллар, столга ўрнатиладиган лампалар, ётоқхоналар, йўлакчалар ва поезд вагонларида ишлатиладиган лампа Кўча ёритқичи (Тошкент ш.). Лампаларни маҳкамлашда, ёруғликнинг спектр таркибини ўзгартиришда, лампочкаларни чангдан, намликдан шикастланишдан сақлашда ёки ўтга ўч муҳитлардан ажратишда турли мосламалар қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.