Zaharlovçi moddalar

Zaharlovçi moddalar - duşmanning askarlari, hayvonlari, şuningdek, oziqovqat, jangovar texnika, kiyimkeçaklarini zaharlaş uçun işlatiladigan kimyoviy moddalar. 3. m. havo orqali binolar, turar joylar, pana joylarga tarqalib, ulardagi odamlarga şikayet yetkazadi. 3. m.ning şikastlantiriş xususiyati havoda, turar joylarda va turli narsalarda uzoq vaqt saqlanadi. Buğlari şamol orqali juda katta hududga tarqaladi. 3. m.dan şikastlaniş zaharlangan havodan nafas oliş, u moddalarning köz, teri va kiyimga tegişli, zaharlangan ovqat yoki suvni iste'mol qiliş va b. orqali röy beradi. Lekin 3. m. zaharlaniş ziçligi yetarli bölgandagina odamlarga şikayet yetkaza oladi. 3. m. suyuq holda joylarga sepilganda, ularning maydon birligiga töğri keladigan miqdori zaharlaniş ziçligi deb ataladi va har kvadrat metrga töğri keladigan grammlarda ifodalanadi. 3. m. kişi organizmiga ta'sir etiş xususiyatiga köra organizmni umumiy zaharlaydigan, nerv töqimalarini falajlaydigan, teri kasalliklari paydo qiladigan, böğuvçi, yoş oqizadigan, badanni yalliğlantiradigan va b. turlarga bölinadi. Nerv töqimalarini falajlovçi 3. m.ga zarin, zoman, tabun; teri kasalliklarini paydo qiladigan 3. m.ga iprit, lyuizit; organizmni umumiy zaharlaydigan moddalarga sianid kislota, xlorsian, fosfin; böguvçi moddalarga fosgen, difosgen va b. kiradi. Bu böliniş aslida nisbiydir, çunki aksariyat 3. m. köp tomonlama ta'sir etiş xususiyatiga ega. Xalqaro huquq 1925 y.dagi Jeneva bayonnomasi b-n uruşlarda böğuvçi, zaxarlovçi gaz va bakteriologik vositalarni qöllaşni taqiklaydi. 3. m.dan mudofaa qiliş uçun dezaktivatsiya şaroitlariga amal qilinişi kerak. Qöşin turlarida şaxsiy tarkib uçun qilingan pana joy, qazilma öralar, qazilma yöllar degazatsiyalaştirilişi va şaxsiy tarkib maxsus kiyimlar b-n ta'minlanişi lozim (yana q. Ommaviy qirğin qurollari).

Aziza Erkaxöjayeva.