Zangiota
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 26–27-b. — ziyouz.com
Zangiota (asl ismi Oyxöja ibn Toşxöja) (7—1258) — avliyo, tasavvning tanikli vakili. Arslonbobkent avlodi (avarasi). Toşkent ş.ning Samarqand darvoza köçasidagi Zangiota mahallasida tuğilib ösgan degan taxmin bor. Arab naslidan, qora tanli bölganligi uçun zangi (zanji), hurmat yuzasidan va oliy himmatligi uçun Zangibobo Himmatiy deb ataşgan. 3. yoşligida otasidan ta'lim oldi. Otasi vafotidan keyin Ahmad Yassaviynpnt xalifasi va şogirdi bölmiş Hakim ota (Sulaymon Boqirğoniy) huzuriga bordi. Bir neça yil uning mulozamatida bölib, undan yassaviylik tariqati sirasrorlari, odobini örgandi va bu tariqatning yetuk namoyandasi bölib yetişdi. Söng öz vatani — Şoş viloyatiga qaytib kelib, aholini ilohiy-axloqiy, tasavvufiy yölyöriklar b-n tarbiyalaşga kirişdi, köplab mutasavviflar tayyorladi. Z.ning butun hayoti Movarounnahr xalqlarining oğir va dahşatli davriga töğri keldi. Möğul istiloçilari mamlakatni xonavayron qilib, xalq ommasini kullik iskanjasiga solgan bir paytda 3. va uning izdoşlari xalq orasida vatanparvarlik, mehnatsevarlik, adlu insof, poklik, yaxşilik, mehrşafqat, xudojöylik kabi umuminsoniy ğoyalarni tarğib qildi. Z.ning murid va şogirdlari, xususan, Uzun Hasanota, Sayyidota, Sadrota va Badrota Daşti Qipçoq özbeklari, Volgaböyi va Ural togi etaklaridagi tatar va boşqirdlar orasida islom dinining yoyilişiga hissa qöşdi. 3. podaçilik qilib, halol rizq topib hayot keçirgan. Namoz va zikrni kanda qilmagan. Z.ning karomatlari va fazilatlarini Xöja Ahror, şoirlar Maxtumquli, Kamiy Toşkandiy va b. tilga olib, şe'r va xotiralar yozib qoldirganlar, xalq rivoyatlar töqigan. Ba'zi manbalarga köra, 3. ustozi Hakim ota vafotidan söng uning xotini Anbar bibini nikohiga olib, undan bir neça farzand köradi. Farzandlar ham 3. kabi e'tiqodli, insofli kişilar bölib yetişadilar, xalqni haqiqat yöliga boşlaşda rahnamolik qiladilar. 3. va Anbar bibining qabri Zangiota tumanidati Zangiota qişloğida. 3. dafn etilgan mozor yonida masjid va Madrasa qad kötargan. Bu joy ziyoratgoh hisoblanadi (q. Zangiota majmuasi).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЗАНГИОТА (асл исми Ойхўжа ибн Тошхўжа) (7—1258) — авлиё, тасаввнинг таникли вакили. Арслонбобкент авлоди (авараси). Тошкент ш.нинг Самарқанд дарвоза кўчасидаги Зангиота маҳалласида туғилиб ўсган деган тахмин бор. Араб наслидан, қора танли бўлганлиги учун занги (занжи), ҳурмат юзасидан ва олий ҳимматлиги учун Зангибобо Ҳимматий деб аташган. 3. ёшлигида отасидан таълим олди. Отаси вафотидан кейин Аҳмад Яссавийнпнт халифаси ва шогирди бўлмиш Ҳаким ота (Сулаймон Боқирғоний) ҳузурига борди. Бир неча йил унинг мулозаматида бўлиб, ундан яссавийлик тариқати сирасрорлари, одобини ўрганди ва бу тариқатнинг етук намояндаси бўлиб етишди. Сўнг ўз ватани — Шош вилоятига қайтиб келиб, аҳолини илоҳий-ахлоқий, тасаввуфий йўлйўриклар б-н тарбиялашга киришди, кўплаб мутасаввифлар тайёрлади. З.нинг бутун ҳаёти Мовароуннаҳр халқларининг оғир ва даҳшатли даврига тўғри келди. Мўғул истилочилари мамлакатни хонавайрон қилиб, халқ оммасини куллик исканжасига солган бир пайтда 3. ва унинг издошлари халқ орасида ватанпарварлик, меҳнатсеварлик, адлу инсоф, поклик, яхшилик, меҳршафқат, художўйлик каби умуминсоний ғояларни тарғиб қилди. З.нинг мурид ва шогирдлари, хусусан, Узун Ҳасанота, Саййидота, Садрота ва Бадрота Дашти Қипчоқ ўзбеклари, Волгабўйи ва Урал тоги этакларидаги татар ва бошқирдлар орасида ислом динининг ёйилишига ҳисса қўшди. 3. подачилик қилиб, ҳалол ризқ топиб ҳаёт кечирган. Намоз ва зикрни канда қилмаган. З.нинг кароматлари ва фазилатларини Хўжа Аҳрор, шоирлар Махтумқули, Камий Тошкандий ва б. тилга олиб, шеър ва хотиралар ёзиб қолдирганлар, халқ ривоятлар тўқиган. Баъзи манбаларга кўра, 3. устози Ҳаким ота вафотидан сўнг унинг хотини Анбар бибини никоҳига олиб, ундан бир неча фарзанд кўради. Фарзандлар ҳам 3. каби эътиқодли, инсофли кишилар бўлиб етишадилар, халқни ҳақиқат йўлига бошлашда раҳнамолик қиладилар. 3. ва Анбар бибининг қабри Зангиота туманидати Зангиота қишлоғида. 3. дафн этилган мозор ёнида масжид ва Мадраса қад кўтарган. Бу жой зиёратгоҳ ҳисобланади (қ. Зангиота мажмуаси).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.