Zaporojye viloyati
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 33–34-b. — ziyouz.com
Zaporojye viloyati - Ukrainadagi viloyat. 1939 y. 10 yanv.da taşkil etilgan. Mayd. 27,2 ming km2. Axrlisi 2059,2 ming kişi. (1997), asosan, ukrainlar, şuningdek, rus, bolgar va b. yaşaydi. 18 rn, 13 şahar, 20 şaharça bor. Markazi — Zaporojye ş. 3. v. yer yuzasi bir oz örqir tekislik. Jan.da Kora dengiz böyi pasttekisligiga qöşilib ketadi. Jan.şarqida Azov böyi qirlari (200—220 m) joylaşgan. Iqlimi mö'tadil kontinental. Yozi issiq (iyulning örtaça trasi 22 dan 24° gaça), kişi unçalik sovuq emas, qor kam yoğadi (yanv. ning örtaça trasi —4 dan —5° gaça). Yiliga 300— 450 mm yoğin yoğadi. Vegetatsiya davri 210 kun. Asosiy daryosi — Dnepr. Tuproği unumdor, asosan, qoratuproq. 3. v. daşt zonasida. Daşt ösimliklari jar va soyliklarda saqlanib qolgan. Örmon va butazorlar viloyat maydonining 3,4% ni taşkil etadi. Tulki, malla quyon, böri; quşlardan bedana, yovvoyi ördak, daşt va dala törğaylari yaşaydi.3. v.da qora va rangli metallurgiya yetakçi örinda. Elektroenergetikasining asosini Dneproges, Zaporojye GRES va issiqlik elektr stansiyalari taşkil etadi. «Dneprospetsstal», «Zaporojstal» elektrometallurgiya zdlari, Zaporojye titanmagniy kti, alyuminiy, elektrod, ferroqotişma zdlari va Zaporojye utga çidamli zdi bor. Belozyorsk temir ruda koni asosida kon kaziş sanoati (Zaporojye temir ruda kti) rivojlangan. Maşinasozlik sanoati («Zaporojtransformatormotor» zdi, yuqori voltli apparaturalar, kabel zdlari, «AvtoZAZ» motor, avtogidroagregat va «Avtotsvetmet», «Preobrazovatel», elektroapparat zdlari mavjud. Berdyansk öriş maşinalari, Tokmak dizelsozlik i. ç. birlaşmalari, Zaporojye abraziv kti, Berdyansk yöl maşinalari zdi, «Bitmaş», stanoksozlik, Orexov q. x. maşinasozligi zdlari) keng rivoj topgan. Kime va neft kimyosi muhim örin egallaydi. Uysozlik kti, ğiştçerepitsa, devor bloklari zdlari bor. Oziqovqat sanoatida un, yoğmoy, göşt, konserva, baliq, sut va yengil sanoatda tikuvçilik, poyabzal, trikotaj, könçarm tarmoqlari ham rivojlangan. 3. v. ğallaçilik va göştsut yetiştirişga ixtisoslaşgan muhim rn. Asosiy ekinlari: kuzgi buğdoy, baxrrgi arpa, kungaboqar. Suğoriladigan yerlarda sabzavotçilik b-n şuğullaniladi. Boğdorçilik (gilos, olça, örik, olxöri, olma, nok va b.), tokçilik rivojlangan. Çorvaçilikda göştsut çorvaçiligi yetakçi örinda. Çöçqaçilik va parrandaçilik taraqqiy etgan. Koramol, mayin junli qöy boqiladi. Azov dengizida baliq ovlanadi. Transport yöllari ziç. Aeroport bor. 7 oliy öquv yurti, 800 dan ziyod jamoat kutubxonasi, 3 teatr, 70 dan ortiq muzey mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЗАПОРОЖЬЕ ВИЛОЯТИ - Украинадаги вилоят. 1939 й. 10 янв.да ташкил этилган. Майд. 27,2 минг км2. Ахрлиси 2059,2 минг киши. (1997), асосан, украинлар, шунингдек, рус, болгар ва б. яшайди. 18 рн, 13 шаҳар, 20 шаҳарча бор. Маркази — Запорожье ш. 3. в. ер юзаси бир оз ўрқир текислик. Жан.да Кора денгиз бўйи пасттекислигига қўшилиб кетади. Жан.шарқида Азов бўйи қирлари (200—220 м) жойлашган. Иқлими мўътадил континентал. Ёзи иссиқ (июлнинг ўртача траси 22 дан 24° гача), киши унчалик совуқ эмас, қор кам ёғади (янв. нинг ўртача траси —4 дан —5° гача). Йилига 300— 450 мм ёғин ёғади. Вегетация даври 210 кун. Асосий дарёси — Днепр. Тупроғи унумдор, асосан, қоратупроқ. 3. в. дашт зонасида. Дашт ўсимликлари жар ва сойликларда сақланиб қолган. Ўрмон ва бутазорлар вилоят майдонининг 3,4% ни ташкил этади. Тулки, малла қуён, бўри; қушлардан бедана, ёввойи ўрдак, дашт ва дала тўрғайлари яшайди.3. в.да қора ва рангли металлургия етакчи ўринда. Электроэнергетикасининг асосини Днепрогэс, Запорожье ГРЭС ва иссиқлик электр станциялари ташкил этади. «Днепроспецсталь», «Запорожсталь» электрометаллургия здлари, Запорожье титанмагний кти, алюминий, электрод, ферроқотишма здлари ва Запорожье утга чидамли зди бор. Белозёрск темир руда кони асосида кон казиш саноати (Запорожье темир руда кти) ривожланган. Машинасозлик саноати («Запорожтрансформатормотор» зди, юқори вольтли аппаратуралар, кабель здлари, «АвтоЗАЗ» мотор, автогидроагрегат ва «Автоцветмет», «Преобразователь», электроаппарат здлари мавжуд. Бердянск ўриш машиналари, Токмак дизельсозлик и. ч. бирлашмалари, Запорожье абразив кти, Бердянск йўл машиналари зди, «Бытмаш», станоксозлик, Орехов қ. х. машинасозлиги здлари) кенг ривож топган. Киме ва нефть кимёси муҳим ўрин эгаллайди. Уйсозлик кти, ғиштчерепица, девор блоклари здлари бор. Озиқовқат саноатида ун, ёғмой, гўшт, консерва, балиқ, сут ва енгил саноатда тикувчилик, пойабзал, трикотаж, кўнчарм тармоқлари ҳам ривожланган. 3. в. ғаллачилик ва гўштсут етиштиришга ихтисослашган муҳим рн. Асосий экинлари: кузги буғдой, бахррги арпа, кунгабоқар. Суғориладиган ерларда сабзавотчилик б-н шуғулланилади. Боғдорчилик (гилос, олча, ўрик, олхўри, олма, нок ва б.), токчилик ривожланган. Чорвачиликда гўштсут чорвачилиги етакчи ўринда. Чўчқачилик ва паррандачилик тараққий этган. Корамол, майин жунли қўй боқилади. Азов денгизида балиқ овланади. Транспорт йўллари зич. Аэропорт бор. 7 олий ўқув юрти, 800 дан зиёд жамоат кутубхонаси, 3 театр, 70 дан ортиқ музей мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.