Zarautsoy rasmlari
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 35-b. — ziyouz.com
Zarautsoy rasmlari - Özbekiston hududidagi eng qad. qoyatoş rasmlari. Hisor tizmasining jan. ğarbida. Köhitang toğining şarqiy yon bağridagi Zarautsoy darasidagi ungir va kamar toşlariga işlangan ibtidoiy san'atnint nodir namunalari. Surxondaryo viloyatida, Termizdan 100— 110 km şim.ğarbda. 1912 y.da I. Fyodorov tomonidan topilgan. Arxeolog G. Parfyonov (1940—45), keyinçalik A. Roginskaya (rassom), A. Formozov, A. Kabirovlar tomonidan örganilgan. 200 dan ortiq rasmlar mezolit, neolit va keyingi davrlarga mansub. Rasmlar çizma tarzida kontur va soya uslubida qizil angob (oxra) b-n çizilgan. Z.r.da odamlarning itlar yordamida yovvoyi buqalarni ov qiliş manzarasi tasvirlangan. Hayvonlar (yovvoyi buqa, it, tulki, yovvoyi çöçqa, burama şoxli eçki, jayran, tog eçkisi, haşarot va b.), turli buyumlar (öqyoy, nayza, öroqsimon qurollar), niqoblangan odamlar va b. öziga xos tarzda hayotiy qilib işlangan. Z.r. ibtidoiy san'atning noyob yodgorligi sifatida yodgorliklarni muhofaza qiliş «qizil kitob»iga kiritilgan.
Ad.: Roginskaya A., Zarautsay M.—L., 1950; Pugaçenkova G. A., Rem pel L. I., Vidayuşiyesya pamyatniki izobrazitelnogo iskusstva Uzbekistana, T., 1960; Formozov A. A., Oçerki po pervobitnomu iskusstvu, M., 1969.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЗАРАУТСОЙ РАСМЛАРИ - Ўзбекистон ҳудудидаги энг қад. қоятош расмлари. Ҳисор тизмасининг жан. ғарбида. Кўҳитанг тоғининг шарқий ён бағридаги Зараутсой дарасидаги унгир ва камар тошларига ишланган ибтидоий санъатнинт нодир намуналари. Сурхондарё вилоятида, Термиздан 100— 110 км шим.ғарбда. 1912 й.да И. Фёдоров томонидан топилган. Археолог Г. Парфёнов (1940—45), кейинчалик А. Рогинская (рассом), А. Формозов, А. Кабировлар томонидан ўрганилган. 200 дан ортиқ расмлар мезолит, неолит ва кейинги даврларга мансуб. Расмлар чизма тарзида контур ва соя услубида қизил ангоб (охра) б-н чизилган. З.р.да одамларнинг итлар ёрдамида ёввойи буқаларни ов қилиш манзараси тасвирланган. Ҳайвонлар (ёввойи буқа, ит, тулки, ёввойи чўчқа, бурама шохли эчки, жайран, тог эчкиси, ҳашарот ва б.), турли буюмлар (ўқёй, найза, ўроқсимон қуроллар), ниқобланган одамлар ва б. ўзига хос тарзда ҳаётий қилиб ишланган. З.р. ибтидоий санъатнинг ноёб ёдгорлиги сифатида ёдгорликларни муҳофаза қилиш «қизил китоб»ига киритилган.
Ад.: Рогинская А., Зараутсай М.—Л., 1950; Пугаченкова Г. А., Рем пель Л. И., Выдающиеся памятники изобразительного искусства Узбекистана, Т., 1960; Формозов А. А., Очерки по первобытному искусству, М., 1969.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.