Zarautsoy rasmlari
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Zarautsoy rasmlari — Surxondaryo viloyatidagi Zarautsoy darasining ğor va qoyalariga oxra (tabiiy qizil böyoq) bilan çizilgan ibtidoiy tasvirlar. ÖzME ularni Özbekiston hududidagi eng qadimiy qoyatoş rasmlari va ibtidoiy san'atning nodir namunasi deb hisoblaydi. Rasmlar asosan ov manzaralarini aks ettiradi va mintaqadagi eng maşhur qoyatoş san'ati yodgorliklaridan biri sanaladi.1
Joylaşuvi
13ÖzME'ga köra, Zarautsoy darasi Hisor tizmasining janubi-ğarbida, Köhitang toğining şarqiy yonbağrida, Termizdan taxminan 100—110 km şimoli-ğarbda joylaşgan. Rasmlar daradagi ğor va qoya kamarlarining devorlariga işlangan. Rusça Vikipediyaga köra, dara Şerobod tumani hududida bölib, asosiy rasmlar saqlangan ğor dengiz sathidan taxminan 2000 metr balandlikda.
Topilişi va örganilişi
13ÖzME rasmlarni 1912-yilda I. Fyodorov topganini qayd etadi. Rusça Vikipediyada esa boşqaça ma'lumot bor: unga köra, rasmlarni 1939-yilda ovçi I. F. Lamayev topib, Surxondaryo viloyat ölkaşunoslik muzeyi direktori G. V. Parfyonovga xabar bergan. Ikkala manbaga köra ham, Parfyonov 1940—1945-yillarda rasmlarni batafsil örgangan, uning tavsifi esa naşr etilmay, arxivda qolgan. Keyinroq yodgorlikni rassom A. Roginskaya (uning kitobi 1950-yilda çiqqan), arxeolog A. Formozov va Kabirov tadqiq etgan.
Tasvirlar
13ÖzME'ga köra, rasmlar soni 200 dan ortiq bölib, ular kontur va siluet usulida çizilgan. Rusça Vikipediyaga köra, ğordagi rasmlar ohak qatlami ustiga qizil oxra bilan tuşirilgan; ularning uzunligi 4 santimetrdan 20 santimetrgaça.
Asosiy syujet — itlar yordamida yovvoyi buqalarni ovlaş. Rusça Vikipediya ğorda uç guruh kompozitsiyani ajratadi: birinçisida quşga öxşab niqoblangan ovçilar yovvoyi buqalarni quvadi, ikkinçisida kiyiklar (jayronlar) ovi, uçinçisida burama şoxli eçkilar ovi tasvirlangan. Hayvonlar real, yon tomondan çizilgan, odamlar esa sxematik, qönğiroqsimon kiyimda, ayrimlari quş boşli qilib berilgan. Buqa bilan odamlar örtasida dumli odamsimon mavjudotlar bor; tadqiqotçilar ularni ovda yordam beruvçi afsonaviy «hayvonlar homiysi» deb talqin qiladi.
ÖzME rasmlarda yovvoyi buqa, it, tulki, yovvoyi çöçqa, burama şoxli eçki, jayron, toğ eçkisi, şuningdek öq-yoy, nayza, öroqsimon qurollar va niqobli odamlar aks etganini qayd etadi. Rusça Vikipediyaga köra, ğor ovning omadli bölişi uçun marosimlar ötkazilgan muqaddas joy bölgan bölişi mumkin. Keyingi davrlarda bu yerga arab yozuvidagi bitiklar ham qöşilgan.
Davri
13Rasmlarning yoşi haqida turli fikrlar bor. ÖzME ularni mezolit, neolit va undan keyingi davrlarga oid deb hisoblaydi. Rusça Vikipediyaga köra, rasmlarda faqat mezolitda paydo bölgan öq-yoy va xonakilaştirilgan it tasvirlangani ularning paleolitga oid emasligini körsatadi; uslubi jihatidan ular Ispaniyadagi mezolit rasmlariga yaqin. Köpçilik olimlar rasmlarni neolitga, Formozov esa mezolitga mansub deb biladi.
Muhofazasi
13ÖzME'ga köra, Zarautsoy rasmlari ibtidoiy san'atning noyob yodgorligi sifatida muhofaza etiladigan yodgorliklar röyxatiga kiritilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Zarautsoy rasmlari // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2954 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAZarautsoy rasmlari. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2954
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2954
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Зараут-Сайru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 3-jild, 35-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 35-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.