Zargarlik sanoati
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 51-b. — ziyouz.com
Zargarlik sanoati - yuksak badiiy işlov beriş yöli b-n nodir metallar va qimmatbaho toşlardan, şuningdek, boşqa metallardan buyumlar, taqinçoqlar işlab çiqaradigan sanoat tarmoği. Z.s.da xom aşyo sifatida qimmatbaho va rangli metallar (platina, oltin, kumuş va b.), ularning qotişmalari, qimmatbaqo va yarim qimmatbaho toşlar (feruza, fionit, olmos, aqiq, zumrad, yoqut), tabiiy toşlar, plastmassa, suyak, emal, şişa va b. işlatiladi.
Özbekistonda Z.s. korxonalari Özbekiston Respublikasi Moliya vazirligining Qimmatbaho metallar va qimmatbaho toşlar qömitasi huzuridagi «Fonon» ilmiy i. ç. birlaşmasi tarkibida. Ularning yiriklari: «1Toşkent zargarlik korxonasi», «2sonli zargarlik zavodi», «Hyp» davlat badiiy zargarlik markazi, «3sonli zargarlik zavodi», «Kumuş» Özbekiston-AQŞ qöşma korxonasi, «EyşnReyz» Özbekiston-AQŞ qöşma korxonasi (Toşkent ş.), Şaxrisabz zargarlik korxonasi (Şahrisabz ş.), Burçmulla zargarlik zdi (Burçmulla qişloği). 1992 y.da işga tuşgan Zarafşon şahridagi Navoiy zargarlik zdi (avvalgi «Zarispark» Özbekiston-AQŞ qöşma korxonasi) respublikadagi yetakçi zargarlik korxonasi hisoblanadi.
Bu korxonalar 585 va 750 asillik darajali (probali) tilla qotişmasi, 925 asillik darajali kumuş qotişmasidan turli xildagi zargarlik buyumlari (sirğa, uzuk, zargarlik zanjirlari, sovğabop mahsulotlar, kumuşdan yasalgan oşxona anjomlari, yuqori badiiy sifatga ega bölgan zargarlik buyumlari, yakka buyurtmalar, yangi zargarlik buyumlarining modellari)ni işlab çiqaradi. Şaxrisabz va Burçmulla zargarlik korxonalarida zargarlik buyumlarini i.ç. b-n birga qimmatbaho va qimmatbaho bölmagan toşlarga qirrali işlov beriladi. «Fonon» IIB ilmiytexnika lab.larida zargarlik sohasida işlatiladigan turli rangdagi sun'iy kristallar östiriladi. Z.s. korxonalari b-n bir qatorda Respublikada buyurtmaçining aşyosidan zargarlik buyumlari tayyorlaş va ularni ta'mirlaş b-n şuğullanuvçi zargarlik ustaxonalari va yakka tartibda işlovçi zargarlar ham faoliyat körsatmoqda (q. Zargarlik). Respublikada işlab çiqariladigan va çetdan keltiriladigan Z.s. mahsulotlari sifati va asillik darajasini Özbekiston Respublikasi Prezidentining 1994 y. 8 fev.dagi farmoni b-n taşkil qilingan Davlat asillik darajasini belgilaş palatasi nazorat qiladi. 2001 y. 7 dek.da «Qimmatbaho metallardan yasalgan buyumlarning asillik darajasi va tamğalanişi töğrisida» Özbekiston Respublikasining qonuni qabul qilindi. 1999 y.ning 4iyunida Özbekiston Respublikasining Davlat asillik darajasini belgilaş palatasi Asillik darajasi palatalarining Yevropa uyuşmasiga töla huquqli a'zo böldi. Davlat asillik darajasini belgilaş palatasi qimmatbaho metallardan yasalgan buyumlarning sofligini tekşiriş va tamğalaş Xalqaro konvensiyasiga kiriş masalalari b-n 1996 y.dan şuğullanib keladi va kuzatuvçi mamlakat maqomida uning barça kengaşlarida qatnaşadi.
Özbekiston Z.s.da xom aşyo sifatida işlatiladigan rangli metallar, qimmatbaho va yarim qimmatbaho toşlar respublikaning özidagi sanoat korxonalarida işlab çiqariladi va konlardan qazib olinadi.
Xorijda Z.s. rivojlangan mamlakatlar qatoriga AQŞ, Italiya, Buyuk Britaniya, Germaniya, Fransiya, Rossiya, Ukraina, Hindiston, Xitoy va b. mamlakatlar kiradi.
Dilşod Mirtolipov.
Q.: Zargarlik
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЗАРГАРЛИК САНОАТИ - юксак бадиий ишлов бериш йўли б-н нодир металлар ва қимматбаҳо тошлардан, шунингдек, бошқа металлардан буюмлар, тақинчоқлар ишлаб чиқарадиган саноат тармоғи. З.с.да хом ашё сифатида қимматбаҳо ва рангли металлар (платина, олтин, кумуш ва б.), уларнинг қотишмалари, қимматбақо ва ярим қимматбаҳо тошлар (феруза, фионит, олмос, ақиқ, зумрад, ёқут), табиий тошлар, пластмасса, суяк, эмаль, шиша ва б. ишлатилади.
Ўзбекистонда З.с. корхоналари Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг Қимматбаҳо металлар ва қимматбаҳо тошлар қўмитаси ҳузуридаги «Фонон» илмий и. ч. бирлашмаси таркибида. Уларнинг йириклари: «1Тошкент заргарлик корхонаси», «2сонли заргарлик заводи», «Hyp» давлат бадиий заргарлик маркази, «3сонли заргарлик заводи», «Кумуш» Ўзбекистон-АҚШ қўшма корхонаси, «ЭйшнРейз» Ўзбекистон-АҚШ қўшма корхонаси (Тошкент ш.), Шахрисабз заргарлик корхонаси (Шаҳрисабз ш.), Бурчмулла заргарлик зди (Бурчмулла қишлоғи). 1992 й.да ишга тушган Зарафшон шаҳридаги Навоий заргарлик зди (аввалги «Зариспарк» Ўзбекистон-АҚШ қўшма корхонаси) республикадаги етакчи заргарлик корхонаси ҳисобланади.
Бу корхоналар 585 ва 750 асиллик даражали (пробали) тилла қотишмаси, 925 асиллик даражали кумуш қотишмасидан турли хилдаги заргарлик буюмлари (сирға, узук, заргарлик занжирлари, совғабоп маҳсулотлар, кумушдан ясалган ошхона анжомлари, юқори бадиий сифатга эга бўлган заргарлик буюмлари, якка буюртмалар, янги заргарлик буюмларининг моделлари)ни ишлаб чиқаради. Шахрисабз ва Бурчмулла заргарлик корхоналарида заргарлик буюмларини и.ч. б-н бирга қимматбаҳо ва қимматбаҳо бўлмаган тошларга қиррали ишлов берилади. «Фонон» ИИБ илмийтехника лаб.ларида заргарлик соҳасида ишлатиладиган турли рангдаги сунъий кристаллар ўстирилади. З.с. корхоналари б-н бир қаторда Республикада буюртмачининг ашёсидан заргарлик буюмлари тайёрлаш ва уларни таъмирлаш б-н шуғулланувчи заргарлик устахоналари ва якка тартибда ишловчи заргарлар ҳам фаолият кўрсатмоқда (қ. Заргарлик). Республикада ишлаб чиқариладиган ва четдан келтириладиган З.с. маҳсулотлари сифати ва асиллик даражасини Ўзбекистон Республикаси Президентининг 1994 й. 8 фев.даги фармони б-н ташкил қилинган Давлат асиллик даражасини белгилаш палатаси назорат қилади. 2001 й. 7 дек.да «Қимматбаҳо металлардан ясалган буюмларнинг асиллик даражаси ва тамғаланиши тўғрисида» Ўзбекистон Республикасининг қонуни қабул қилинди. 1999 й.нинг 4июнида Ўзбекистон Республикасининг Давлат асиллик даражасини белгилаш палатаси Асиллик даражаси палаталарининг Европа уюшмасига тўла ҳуқуқли аъзо бўлди. Давлат асиллик даражасини белгилаш палатаси қимматбаҳо металлардан ясалган буюмларнинг софлигини текшириш ва тамғалаш Халқаро конвенциясига кириш масалалари б-н 1996 й.дан шуғулланиб келади ва кузатувчи мамлакат мақомида унинг барча кенгашларида қатнашади.
Ўзбекистон З.с.да хом ашё сифатида ишлатиладиган рангли металлар, қимматбаҳо ва ярим қимматбаҳо тошлар республиканинг ўзидаги саноат корхоналарида ишлаб чиқарилади ва конлардан қазиб олинади.
Хорижда З.с. ривожланган мамлакатлар қаторига АҚШ, Италия, Буюк Британия, Германия, Франция, Россия, Украина, Ҳиндистон, Хитой ва б. мамлакатлар киради.
Дилшод Миртолипов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.