Zax qoçiriş
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 71–72-b. — ziyouz.com
Zax qoçiriş ZAX QOÇIRIŞ, yerlarni quritiş — tuproqdagi ortiqça namni çiqarib taşlaş; melioratsiyankng bir turi. 3. q. tuproqda ösimlikning ösişi va rivojlanişi uçun qulay suv, havo, ozuqa va tuz rejimini vujudga keltiradi. Z.q. uçun quritiş va sugoriş sistemalari quriladi. Arid zonada, jumladan suğorma dehqonçilik mintaqalarida Z.q. yerni an'anaviy ma'nodagi quritişdan katta farq qiladi. Suğoriladigan yerlarda tuproqning qayta zaxlanişi va botqoqlanişi suv omborlari, irrigatsiya kanallari va b. gidrotexnika inşootlaridan suv sizişi natijasida ikkilamçi hodisa sifatida yuz beradi. Yerlarni zax va şör bosişdan saklaş maqsadida katta kanallar böylarida kesma drenalar yoki qator vertikal drenaj quduqlari quriladi, asosan, bir neça qator namsevar buta va b. daraxtlar (terak, tol, qayrağoç va h.k.) ötqaziladi. Köp hollarda ekin ekiladigan zonalarda Z.q. grunt suvlarining sathi va minerallaşuvini pasaytiriş va tuprokda gruntni şörsizlantiriş işlari b-n bir vaqtda olib boriladi (q. Drenaj). Yerlarni qayta zax bosişdan saklaş uçun suv xöjaligi obyektlari quriladigan zonalarning tuproqmeliorativ va gidrogeologiya şaroitlari ilmiy prognozlanişi şart. Şarif Hamdamov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЗАХ ҚОЧИРИШ, ерларни қуритиш — тупроқдаги ортиқча намни чиқариб ташлаш; мелиорациянкнг бир тури. 3. қ. тупроқда ўсимликнинг ўсиши ва ривожланиши учун қулай сув, ҳаво, озуқа ва туз режимини вужудга келтиради. З.қ. учун қуритиш ва сугориш системалари қурилади. Арид зонада, жумладан суғорма деҳқончилик минтақаларида З.қ. ерни анъанавий маънодаги қуритишдан катта фарқ қилади. Суғориладиган ерларда тупроқнинг қайта захланиши ва ботқоқланиши сув омборлари, ирригация каналлари ва б. гидротехника иншоотларидан сув сизиши натижасида иккиламчи ҳодиса сифатида юз беради. Ерларни зах ва шўр босишдан саклаш мақсадида катта каналлар бўйларида кесма дреналар ёки қатор вертикал дренаж қудуқлари қурилади, асосан, бир неча қатор намсевар бута ва б. дарахтлар (терак, тол, қайрағоч ва ҳ.к.) ўтқазилади. Кўп ҳолларда экин экиладиган зоналарда З.қ. грунт сувларининг сатҳи ва минераллашувини пасайтириш ва тупрокда грунтни шўрсизлантириш ишлари б-н бир вақтда олиб борилади (қ. Дренаж). Ерларни қайта зах босишдан саклаш учун сув хўжалиги объектлари қуриладиган зоналарнинг тупроқмелиоратив ва гидрогеология шароитлари илмий прогнозланиши шарт. Шариф Ҳамдамов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.