Zoman
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 124-b. — ziyouz.com
Zoman — metilftorfosfonat kislotaning pinakolil efiri, nervni falajlaydigan zaharlovçi modda. Rang-siz, kamfora hidli suyuklik. Suyuqlaniş t-rasi — 80°, qaynaş t-rasi 190° (ajraliş b-n); ziçligi 1013 kg/ m3, 20°da uçuvçanligi 3 mg/l. Suvda oz (20°da 1,5%), spirt, keton, efir va alkilgalogenidlarda yaxşi eriydi. 3. organizmga (köproq teri orqali) kuçli ta'sir qiladi. Undan zaharlaniş belgilari zya/şkdagiga öxşaş. 3. suv ta'sirida sekin, ammiak va aminlarning suvdagi eritmalarida tez gidrolizga uçraydi. Şu sababli bu reaksiyalardan Z.ni degazatsiyalaşda (zararsizlantirişda) foydalaniş mumkin. Z.dan saklaniş uçun protivogazlar, tanani himoya qiladigan vositalar va antidotlardan foydalaniladi. 3. ilk bor zaharlovçi modda sifatida 1944 y. Germaniyada sintez qilingan (yana q. Zaharlovçi moddalar).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЗОМАН — метилфторфосфонат кислотанинг пинаколил эфири, нервни фалажлайдиган заҳарловчи модда. Ранг-сиз, камфора ҳидли суюклик. Суюқланиш т-раси — 80°, қайнаш т-раси 190° (ажралиш б-н); зичлиги 1013 кг/ м3, 20°да учувчанлиги 3 мг/л. Сувда оз (20°да 1,5%), спирт, кетон, эфир ва алкилгалогенидларда яхши эрийди. 3. организмга (кўпроқ тери орқали) кучли таъсир қилади. Ундан заҳарланиш белгилари зя/шкдагига ўхшаш. 3. сув таъсирида секин, аммиак ва аминларнинг сувдаги эритмаларида тез гидролизга учрайди. Шу сабабли бу реакциялардан З.ни дегазациялашда (зарарсизлантиришда) фойдаланиш мумкин. З.дан сакланиш учун противогазлар, танани ҳимоя қиладиган воситалар ва антидотлардан фойдаланилади. 3. илк бор заҳарловчи модда сифатида 1944 й. Германияда синтез қилинган (яна қ. Заҳарловчи моддалар).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.