Palikir

Palikir — Mikroneziya Federativ Ştatlarining poytaxti. U Tinç okeanining ğarbiy qismida, Pohnpei ştatidagi Pohnpei (Ponpey) orolida joylaşgan.

Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, qadimda Pohnpei qabila boşliqlari tomonidan boşqarilgan, Palikir esa kiçik, ahamiyati past qişloq bölgan. Orolga 15-asrda portugaliyaliklar va ispanlar yetib kelgan, ammo mustamlaka aholi punkti faqat 1886-yilda ispanlar tomonidan taşkil etilgan. 1898-yilda Germaniya Karolin orollarini Ispaniyadan sotib oldi. Birinçi jahon uruşi davrida orollar Yaponiya nazoratiga ötdi; Ikkinçi jahon uruşida yaponlar Koloniya yaqinida aeroport qurdi. Uruşdan keyin orol AQSh boşqaruvida böldi.

Mikroneziya hukumati Palikir hududini markaziy boşqaruv joylaşadigan maxsus qurilgan poytaxtga aylantirişga qaror qildi. Rivojlantiriş uçun AQShdan 15 million dollar yordam ajratildi: barça hukumat idoralari, ba'zi turar joylar va Prezident qarorgohi qurildi. Palikir 1989-yilda poytaxt deb e'lon qilindi; bundan oldin mamlakatning boş şahri Koloniya edi.

Manbalar orasida mustaqillik va boşqaruv tugaşi sanalari böyiça farq bor: ingliz tilidagi Vikipediya FSM 1979-yilda mustaqillikka erişganini yozadi, rus tilidagi Vikipediya esa AQSh homiyligi 1986-yilda tugaganini bildiradi.

Palikir Pohnpei orolining şimoli-ğarbiy qismida joylaşgan. Pohnpei — marjon riflari bilan öralgan baland vulqon oroli. Palikir Koloniyadan 8 km janubi-ğarbda joylaşgan; Koloniya orolning eng yirik aholi punkti va Pohnpei ştatining ma'muriy markazi. Taxminan 9 km janubi-şarqda Nanlaud toği bor — Mikroneziya va Pohnpeining eng baland nuqtasi (782 m). Palikir ziç örmonlar bilan öralgan.

Iqlimi — Kyoppen tasnifi böyiça tropik yomğirli örmon iqlimi; örtaça kunlik harorat yil davomida taxminan 27 °C. Yillik yoğin miqdori manbalarda har xil: rus tilidagi Vikipediyada 3403 mm, ingliz tilidagida 5202 mm (u Palikirni dunyodagi eng yomğirli poytaxt deb ataydi). Tayfun mavsumi avgustdan dekabrgaça davom etadi. Tabiiy ösimliklar — doim yaşil tropik örmonlar, hindiston yonğoği palmalari, pandanus daraxtlari va qirğoq mangrovlari.

Palikir Sokeçes (Sokehs) munitsipaliteti tarkibiga kiradi. Şaharça aholisi 5000 dan bir oz kam yoki bir oz köp deb berilgan; ingliz tilidagi Vikipediya qişloq aholisini 4645 kişi deb körsatadi. Sokeçes aholisi manbalarda turliça: 6647 kişi (2010), özbekça Vikipediyada 2023-yil holatiga 6647, ingliz tilidagida 2024-yilda 6964.

Aholining asosiy qismi mikroneziyaliklar (çuuk, kosrae, pohnpei, yap). Rasmiy til — ingliz tili; mahalliy tillar ham qöllanadi. Dindorlarning aksariyati xristianlar: protestantlar 47% va katoliklar 50% (rusça va özbekça manbalar); ingliz tilidagi Vikipediyaga köra aholining 96% xristian.

Poytaxt iqtisodiyoti butun Mikroneziya iqtisodiyotini aks ettiradi: asosan tirikçilik dehqonçiligi va baliq ovlaş. Kopra, non daraxti, taro, betel yonğoqlari, şirin kartoşka, kassava, tropik meva va sabzavotlar, kakao va guruç yetiştiriladi; çöçqa va parrandaçilik bor. Baliq, banan, qora murç va kiyim-keçak asosan Yaponiyaga eksport qilinadi. Mamlakat AQSh bilan Erkin assotsiatsiya şartnomasi doirasidagi moliyaviy yordamga boğliq. Turizm ham daromad manbai: sohil plyajlari şönğiş, snorkeling va serfing uçun qulay deb ta'riflanadi.

Aholining an'anaviy madaniyati umummikroneziyaça. Atrofda hanuzgaça devorsiz, yerga tuşgan ikki qiyali tomli ustunli uylarni uçratiş mumkin; tomlar palma barglari yoki böyra bilan yopilgan. Çet el hukmronligi davrida madaniyat sezilarli özgargan. Palikirda Palikir boşlanğiç maktabi bor; Mikroneziya kolleji 1972-yilda oçilgan. Palikirdan taxminan 8 km uzoqlikda Koloniya joylaşgan, unda xalqaro aeroport, mehmonxonalar va restoranlar bor. Materialda qayd etilgan taniqli şaxslar: şoira Emelihter Kihleng va siyosatçi Bailey Olter.