Pandus

Pandus (fransuzça pente douce — «qiya, nişab yuza»), rampa — balandligi har xil bölgan ikki gorizontal sathni tutaştiruvçi qiya maydonça. U binoning kiriş eşigi yoki darvozasiga olib çiqadi va köp hollarda zinapoya örnini bosadi. Rusça Vikipediyaga köra, «rampa» atamasi nemisça die Rampe sözidan olingan va xuddi şu ma'noni anglatadi; pandusning asosiy vazifasi — ğildirakli vositalarning bir sathdan ikkinçisiga erkin ötişini ta'minlaş.1

ÖzME'ga köra, Örta Osiyoning qadimgi şaharlarida qal'a va köşklarga aynan pandus orqali kötarilgan. Toğli hududlardagi turar joylarga çiqiş uçun ham maxsus qiya yöllar barpo etilgan. ÖzME bunga misol sifatida Samarqanddagi Xöja Doniyor maqbarasi, Qaşqadaryo viloyatidagi Ğilon qişloği, Nurota toğ etaklaridagi qörğon va qal'alarga olib çiquvçi yöllar, Surxondaryodagi «Bibişoy» köprigi hamda Buxoro arki darvozasi oldidagi pandusni keltiradi.

Bugungi me'morçilikda pandus jamoat va sanoat binolari, transport inşootlari, köp qavatli garajlar va yer osti ötiş joylari qurilişida keng qöllanadi. Rusça Vikipediyaga köra, uning eng keng tarqalgan vazifalaridan biri — nogironlar aravaçasining baland poydevorli bino kirişiga kötarilişini ta'minlaş, şuningdek köp qavatli garajlarda avtomobillarning qavatdan qavatga öz harakati bilan ötişi. Jamoat joylarida bolalar aravaçalari, velosiped va boşqa ğildirakli vositalar uçun zinapoyalar yonida köpinça pandus ham quriladi.

Rusça Vikipediyaga köra, turar joy binolarining zinalariga ilgaklar yordamida mahkamlanadigan yiğma pandus turlari ham mavjud; ular odatda ruxlangan pölat, alyuminiy yoki zanglamaydigan pölatdan tayyorlanadi va kerak bölmaganda devor böylab yiğib qöyiladi. Teleskopik, «kitobça» şaklidagi va rulon pandus kabi xillari ham bor.

Avtomobil yöllarining tik burilişlarida tormozi işdan çiqqan yoki boşqaruvi yöqolgan yuk maşinalarini töxtatiş uçun maxsus «tutib qoluvçi» pandus ham quriladi. Rusça Vikipediyaga köra, u nişabligi asta-sekin ortib boradigan, yuzasi yumşoq va ğildiraklar botib qoladigan egri sirt şaklida işlanadi; bunday pandus birinçi bölib AQŞda qurilgan.

Pandus xavfsiz va qulay bölişi uçun muayyan me'yorlarga rioya qilinadi. Rusça Vikipediyaga köra, nogironlar aravaçasi uçun pandusning qiyaligi 1:12 dan oşmasligi, ya'ni har bir birlik kötarilişga kamida 12 birlik uzunlik töğri kelişi lozim. Eni aravaça bemalol ötadigan darajada keng bölişi, ikki tomonida tutqiçlar örnatilişi, yuzasi esa sirpanmaydigan qilib qoplanişi talab etiladi.