Qöltiq
SaqlaşÖqiş: 1 daqiqa
Qöltiq (körfaz) — okean, dengiz yoki köl suvining quruqlik içkarisiga kirib borgan, ammo asosiy suv havzasi bilan erkin suv almaşib turadigan qismi. Qöltiqlar kattaligi, şakli va kelib çiqişiga köra xilma-xil bölib, ularning ayrimlari butun boşli dengizlar bilan tenglaşadi.12
Xususiyatlari
13ÖzME va rusça Vikipediyaga köra, qöltiqning gidrologik va gidrokimyoviy holati u qismi bölgan asosiy suv havzasining holatiga öxşaş böladi. Biroq ayrim hollarda mahalliy iqlim xususiyatlari va quruqlikdan oqib keladigan daryo suvlari tufayli qöltiq suvining yuza qatlami birmunça özgaça xususiyatlarga ega bölişi mumkin.
Rusça Vikipediyada qöltiqlarning bir neça turi sanab ötiladi: buxta, daryo quyilişidagi qöltiq, estuariy, fyord, liman, laguna va gavan. Suv bosgan vulkan kraterlari va atollarning lagunalari ham qöltiqlarga kiritiladi. Odatda buxta deb kiçikroq, qirğoqlar bilan yaxşi tösilgan qöltiqlar ataladi. Qöltiqlar kemalar uçun tabiiy panoh vazifasini bajargani sababli ularning sohillarida köplab port şaharlari vujudga kelgan.
Xalqaro huquqda
13Rusça Vikipediyaga köra, 1982-yilgi BMTning Dengiz huquqi böyiça konvensiyasida qöltiqning aniq mezoni belgilangan: qirğoqdagi botiq qöltiq hisoblanişi uçun uning maydoni diametri kiriş qismi kengligiga teng bölgan yarim doira maydonidan kiçik bölmasligi kerak. Agar kiriş orollar tufayli bir neça qismga bölingan bölsa, ularning kengliklari qöşib hisoblanadi.
Yirik qöltiqlar
13ÖzME'ga köra, ba'zan rejimi jihatidan dengizlarga xos bölgan suv havzalari ham qöltiq deb ataladi: Meksika, Gudzon, Fors va Kaliforniya qöltiqlari şular jumlasidan. Dunyodagi eng katta qöltiqlar qatorida Fors, Aden, Alyaska, Bengal, Biskay, Katta Avstraliya va Gvineya qöltiqlari bor. Inglizça Vikipediyaga köra, eng katta qöltiq — Bengal qöltiği (taxminan 2,6 mln km²), undan keyin Gudzon qöltiği (1,23 mln km²) keladi. Eng yirik qöltiqlar Pangeya superqit'asining bölinişi va litosfera plitalarining siljişi natijasida şakllangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Qöltiq // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3281 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAQöltiq. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3281
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3281
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Заливru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Bayen.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.