Qualcomm

Qualcomm — boş qarorgohi Kaliforniyaning San-Diego şahrida joylaşgan Amerika transmilliy korporatsiyasi. U simsiz texnologiyalar bilan boğliq yarimötkazgiçlar, dasturiy ta'minot va xizmatlarni yaratadi. Kompaniya 5G, 4G, CDMA2000, TD-SCDMA va WCDMA mobil aloqa standartlari uçun muhim patentlarga ega.

Qualcomm 1985-yil iyul oyida Irvin Jeykobs boşçiligidagi yetti nafar sobiq Linkabit xodimi tomonidan taşkil etilgan. Nomi inglizça Quality Communications (“sifatli aloqa”) sözlaridan olingan. Dastlab u asosan hukumat va mudofaa loyihalari uçun şartnomaviy tadqiqot va işlanmalar markazi bölgan. Ingliz va rus tilidagi manbalarda asosçilar qatorida Endryu Viterbi ham tilga olinadi.

1988-yilda kompaniya Omninet bilan birlaşdi va yuk taşiş kompaniyalari uçun Omnitracs sun'iy yöldoş aloqa tizimini işlab çiqariş uçun 3,5 million dollar mablağ töpladi. Omnitracs daromadlari CDMA texnologiyalari böyiça tadqiqotlarni moliyalaştirişga yordam berdi. CDMA keyinçalik 2G standarti sifatida Qualcomm patentlari bilan qabul qilindi, bu esa litsenziya narxlari böyiça huquqiy tortişuvlarga olib keldi.

Kompaniya 1990-yillarda CDMA tadqiqotlariga sarmoya kiritgani sababli zarar kördi. 1991-yil sentabrida birlamçi ommaviy taklif orqali 68 million dollar yiğdi (rus tilidagi manbada 1991-yil dekabrida Nasdaq birjasida 53 million dollar jalb qilingani aytiladi). 1995-yilda qöşimça 486 million dollar yiğildi.

2005-yilda boş direktor lavozimini asosçining öğli Pol Jeykobs egalladi; şu yili kompaniya OFDMA texnologiyasini işlab çiqaruvçi Flarion Technologies'ni sotib oldi. 2013-yil dekabrida Stiven Mollenkopf Pol Jeykobsning örniga boş direktor bölişi e'lon qilindi (rus tilidagi manbada u lavozimni 2014-yil martida egallagani yoziladi).

2016-yil oktabrida Qualcomm NXP Semiconductors'ni 47 milliard dollarga sotib oliş niyatini e'lon qildi. Broadcom 103 milliard dollarlik taklif bilan Qualcommni sotib olişga urindi, ammo taklif rad etildi va bitim milliy xavfsizlik xavotirlari sabab AQSH prezidentining farmoni bilan bloklandi. NXP bitimidan Qualcomm 2018-yil iyulida voz keçdi. 2021-yilda server protsessorlari startapi NUVIA taxminan 1,4 milliard dollarga sotib olindi, 2022-yil martida esa Arriver brendi xarid qilindi.

Qualcomm dasturiy ta'minot, yarimötkazgiç dizaynlari, patentlangan intellektual mulk, işlab çiqiş vositalari va xizmatlarni işlab çiqadi, lekin telefonlar yoki infratuzilma uskunalari kabi jismoniy mahsulotlarni işlab çiqarmaydi. U asosan fabless modelida işlaydi. Daromad litsenziya tölovlari hamda yarimötkazgiç mahsulotlari savdosidan keladi.

Kompaniya biznesini uç toifaga ajratadi: QCT (CDMA simsiz mahsulotlari), QTL (litsenziyalaş) va QSI (boşqa texnologiya kompaniyalariga sarmoya kiritiş). Snapdragon protsessorlari smartfonlar va boşqa qurilmalarda qöllanadi.

Dasturiy yönalişda 1991-yilda Eudora elektron poçta ilovasi sotib olingan (uni işlab çiqiş 2006-yilda tugatilgan), 2001-yilda esa smartfon ilovalarini yaratiş uçun Brew xizmati taqdim etilgan. 2004-yilda MediaFLO şöba korxonasi taşkil etilgan.

• Patentlar: 2017-yilda 130 000 dan ortiq amaldagi yoki kutilayotgan patent.
• PCT patent talabnomalari: 2020-yilda 2173 ta, jahonda 5-örin (2019-yilda 2127 ta, 4-örin).
• Daromad: 1995-yilda 383 million dollar, 1996-yilda 814 million dollar.
• Daromad taqsimoti: QCT — 80%, QTL — 19%, QSI — 1% dan kam (Vikipediyaning özbekça maqolasiga köra). Rus tilidagi manbada 2023-yil uçun QCT — 85%, QTL — 15%.

Irvin Jeykobs kompaniya asosçisi hisoblanadi. Pol Jeykobs 2005-yildan, Stiven Mollenkopf esa 2013–2014-yillardan boş direktor bölgan. 2021-yil 6-yanvarda prezident va chip bölimi rahbari Kriştianu Amon yangi boş direktor etib tayinlandi. Rus tilidagi manbaga köra, Mark Maklaflin 2019-yildan direktorlar kengaşi raisi.