Qum
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Qum (forsça: قم) — Erondagi şahar, Qum ostonining ma'muriy markazi. Şialar uçun muqaddas şahar hisoblanadi.
Tarixi
13Şaharning qadimgi tarixi aniq ma'lum emas. Inglizça Vikipediyaga köra, Tepe Sialk qazilmalari hududda qadimdan aholi yaşaganini körsatadi. Nom kelib çiqişi ham aniq emas: rus tilidagi Vikipediyada «kum» sözi dastlab şahar devorini bildirgan va keyin butun şaharga ötgan deyiladi. 10-asrdagi «Tarixi Qum» kitobiga köra esa nom «köma» (kulba) sözidan olingan.
Özbekça Vikipediyada şaharga 5-asrda sosoniylar podşohi Qubod I asos solgan, deyiladi. Ingliz Vikipediyasida esa sosoniylar davrida şahar mavjud bölgani yozma manbalar, yozuvlar va muhrlar bilan tasdiqlanadi. Arablar bosqinidan keyin hududga Yamandan kelgan aş'ariylar joylaşdi. 816–817-yilda Muso al-Kozimning qizi Fotima şaharda vafot etdi; uning qabri örnida 869–870-yillardan boşlab bino şakllana boşladi. 878–879-yilda şaharda birinçi juma masjidi qurildi. Abbosiylar davrida (8-asrning 2-yarmi) Qum yirik şaharga aylandi.
Safaviylar davrida, 16-asrda, Qum şialikning eng yirik diniy markaziga aylandi. Afğon bosqini va içki uruşlarda şahar ança zarar kördi, 19-asrda Fathali şohdan boşlab tiklandi. 1978-yil yanvaridagi Qumdagi voqealar Eron islom inqilobining boşlanişi sanaladi: Xumayniy haqidagi tuhmatli maqolaga qarşi talabalar namoyişi politsiya tomonidan otib tarqatilgan, rasmiy ma'lumotga köra ikki talaba halok bölgan.
Geografiyasi
13Şahar Qum daryosi böyida joylaşgan. Tehrondan janubda: rus Vikipediyasida 150 km, ingliz Vikipediyasida 140 km deyiladi. Dengiz sathidan balandligi 975 m. Şahar orqali Isfahon yöli ötadi; u transport yöllari çorrahasi hisoblanadi.
Aholisi
13Aholi soni haqidagi ma'lumotlar turliça: özbekça Vikipediyada 777,6 ming kişi (1997), rus Vikipediyasida 1 071 503 kişi (2012). Ingliz Vikipediyasiga köra, Qum Eronning yettinçi yirik şahri.
Iqtisodiyoti
13Şaharda oziq-ovqat va töqimaçilik sanoati korxonalari bor, qölda gilam töqiladi, kulolçilik buyumlari tayyorlanadi. Ingliz Vikipediyasiga köra, iqtisodiyot ziyoratçilarga katta darajada boğliq (yiliga taxminan 20 million ziyoratçi), şahar neft va neft mahsulotlarini tarqatiş markazi hamdir; 1956-yilda yaqinida Sarajeda neft topilgan, Qum bilan Tehron oraliğida yirik neftni qayta işlaş zavodi qurilgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Qumda şialarning diniy ta'lim markazi joylaşgan, bu yerda eronliklar ham, xorijliklar ham öqiydi. Rus Vikipediyasida Qum diniy maktabi şialar orasida Najafdagi maktabdan keyin ikkinçi örinda turişi aytiladi. Şaharda köplab şia ruhoniylari (oyatullohlar) yaşaydi.
Eng muhim me'moriy yodgorlik — Fotima Ma'suma maqbarasi. Uning markazi sakkizburçakli ziyoratgoh bölib, ustida Fathali şoh davrida qurilgan 16 metrlik gumbaz bor. Maqbara majmuasida içki hovlilar, ikki qojar şohi qabri va muzey joylaşgan. Şarqiy kiriş — «Oynali ayvon» qojarlar davri me'moriy va bezak san'atining çöqqisi deb ta'riflanadi. Şuningdek, Jome masjidi (11–12-asrlar) saqlangan. Jamkaron masjidi ham şialar uçun muqaddas joy hisoblanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Qum // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/963 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAQum. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/963
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/963
Raqamlarda
Aholi soni · 2016-yil
1,2 mln kişi
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q170573wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q10858496wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.