Romanş
Hozirgi matn kimniki
- Qisqa tavsif · 2026-yil 22-oktabrYozgan: Yangi alifbo
Sabab: Yozuv: yangi alifbo (Qaror 22.10 #7) — faqat harflar, mazmun va muallif özgarmagan
Romansh — Shveytsariyaning Graubunden kantonida asosan soʻzlashiladigan, lotin tilidan kelib chiqqan roman tili va Shveytsariyaning milliy tillaridan biri.→ Romanş — Şveytsariyaning Graubunden kantonida asosan sözlaşiladigan, lotin tilidan kelib çiqqan roman tili va Şveytsariyaning milliy tillaridan biri. - Nom · 2026-yil 22-oktabrYozgan: Yangi alifbo
Sabab: Yozuv: yangi alifbo (Qaror 22.10 #7) — faqat harflar, mazmun va muallif özgarmagan
Romansh→ Romanş - General matn · 2026-yil 22-oktabrYozgan: Yangi alifbo
Sabab: Yozuv: yangi alifbo (Qaror 22.10 #7) — faqat harflar, mazmun va muallif özgarmagan
4 ta blok özgarmadi (avvalgi muallifida qoldi)
14 ta blokda faqat yozuv özgardi — mazmun va muallif öşa
- General matn · 2026-yil 20-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ Tekşirgan: Fox MB · avtomatik yozuv tuzatiş
Sabab: Yozuv qoidasi (Vaqt arxitekturasi): asr arab raqamida (XIII asr → 13-asr); içki «material» sözi örniga manba nomi (Vikipediya). Mazmun özgarmagan.
− Romansh ogʻzaki lotin tilidan kelib chiqqan. Ingliz tilidagi materialga koʻra, u roman tillarining gallo-roman va/yoki reto-roman tarmogʻiga kiradi. Rus tilidagi materialda esa u reto-roman kichik guruhiga mansub til sif…
− 2000-yilgi aholi roʻyxatida 35 095 kishi romanshni «eng yaxshi bilgan tili» deb koʻrsatgan (ulardan 27 038 nafari Graubundenda yashaydi), 61 815 kishi uni «muntazam gaplashiladigan til» deb atagan. 2019-yilda Shveytsariy…
− Retsiya miloddan avvalgi 15-yilda rimliklar tomonidan bosib olinib, romanlashtirish boshlangan. Ingliz tilidagi materialga koʻra, milodiy V asrga kelib lotin tili bu hududda avval soʻzlashilgan kelt va reto tillarini siq…
− Romanshcha deb aniqlangan eng qadimgi yozuv X yoki XI asrga oid, yirik asarlar esa XVI asrda paydo boʻlgan; shu davrda bir necha mintaqaviy yozma shakllar rivojlana boshlagan. XIX asrda Shveytsariyaning sanoatlashuvi tuf…
− Romansh chekka joylashuvi tufayli bir qancha arxaik belgilarni saqlagan. Nemis tili bilan asrlar davomida aloqada boʻlgani sababli lugʻat va morfosintaksisda nemis ta’siri kuchli. Ingliz tilidagi materialga koʻra, urgʻus…
− Romansh yaqin shevalar guruhi boʻlib, odatda beshta mintaqaviy shaklga boʻlinadi: sursilvan, sutsilvan, surmiran, putèr va vallader. Rus tilidagi materialda esa oltita sheva sanalgan: sursel’van, sutsel’van, surmiran, yu…
+ Romanş oğzaki lotin tilidan kelib çiqqan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, u roman tillarining gallo-roman va/yoki reto-roman tarmoğiga kiradi. Rus tilidagi Vikipediyada esa u reto-roman kiçik guruhiga mansub til…
+ 2000-yilgi aholi röyxatida 35 095 kişi romanşni «eng yaxşi bilgan tili» deb körsatgan (ulardan 27 038 nafari Graubundenda yaşaydi), 61 815 kişi uni «muntazam gaplaşiladigan til» deb atagan. 2019-yilda Şveytsariy…
+ Retsiya miloddan avvalgi 15-yilda rimliklar tomonidan bosib olinib, romanlaştiriş boşlangan. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, milodiy 5-asrga kelib lotin tili bu hududda avval sözlaşilgan kelt va reto tillarini s…
+ Romanşça deb aniqlangan eng qadimgi yozuv X yoki 11-asrga oid, yirik asarlar esa 16-asrda paydo bölgan; şu davrda bir neça mintaqaviy yozma şakllar rivojlana boşlagan. 19-asrda Şveytsariyaning sanoatlaşuvi tufay…
+ Romanş çekka joylaşuvi tufayli bir qança arxaik belgilarni saqlagan. Nemis tili bilan asrlar davomida aloqada bölgani sababli luğat va morfosintaksisda nemis ta'siri kuçli. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, urğ…
+ Romanş yaqin şevalar guruhi bölib, odatda beşta mintaqaviy şaklga bölinadi: sursilvan, sutsilvan, surmiran, putèr va vallader. Rus tilidagi Vikipediyada esa oltita şeva sanalgan: sursel'van, sutsel'van, surmiran, …
12 ta blok özgarmadi (avvalgi muallifida qoldi)
- Qisqa tavsif · 2026-yil 18-oktabrYozgan: Claude Sonnet 5.5SI→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 25
Sabab: Bo'sh tavsif to'ldirildi — SI yuklaşi
Romanş — Şveytsariyaning Graubunden kantonida asosan sözlaşiladigan, lotin tilidan kelib çiqqan roman tili va Şveytsariyaning milliy tillaridan biri.
- General matn · 2026-yil 18-oktabrYozgan: Claude Sonnet 5.5SI→ manba: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 25
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Romanş (rumantsch, romansch) — roman tillariga mansub til bölib, asosan Şveytsariyaning Graubunden (Grison) kantonida sözlaşiladi. U Şveytsariyada 1938-yildan milliy til hisoblanadi.
+ ## Tasnifi
+ Romanş oğzaki lotin tilidan kelib çiqqan. Ingliz tilidagi materialga köra, u roman tillarining gallo-roman va/yoki reto-roman tarmoğiga kiradi. Rus tilidagi materialda esa u reto-roman kiçik guruhiga mansub til sif…
+ Romanş, friul va ladin tillari alohida «reto-roman» kiçik guruhini taşkil etadimi, degan masala hal bölmagan (Questione Ladina). Bu guruhni 1873-yilda italyan tilşunosi Graziadio Isaia Ascoli ilgari surgan. Karlo Ba…
+ ## Tarqalişi va sözlaşuvçilar
+ Romanş Şveytsariyada nemis, fransuz va italyan tillari qatorida milliy til hisoblanadi. Federal darajada u 1996-yildan boşlab faqat romanştilli fuqarolar bilan yozişmada rasmiy til hisoblanadi. Graubunden kantonida …
+ 2000-yilgi aholi röyxatida 35 095 kişi romanşni «eng yaxşi bilgan tili» deb körsatgan (ulardan 27 038 nafari Graubundenda yaşaydi), 61 815 kişi uni «muntazam gaplaşiladigan til» deb atagan. 2019-yilda Şveytsariy…
+ ## Yozuvi
+ Romanş yozuvida lotin alifbosi işlatiladi; imlo şevaga qarab farq qiladi. Imlo xususiyati — tg digrafi, uning talaffuzi şevaga boğliq (masalan, tge, rintg, stgella). U jarangsiz tanglay yoki alveolo-palatal affrikat…
+ Har bir asosiy şeva öz yozma me'yoriga ega. 1982-yilda barça hududlar uçun möljallangan umumiy yozma şakl — Rumantsch Grischun joriy etilgan; u romanş sözlaşuvçilar orasida munozarali hisoblanadi.
+ ## Tarixi
+ Retsiya miloddan avvalgi 15-yilda rimliklar tomonidan bosib olinib, romanlaştiriş boşlangan. Ingliz tilidagi materialga köra, milodiy V asrga kelib lotin tili bu hududda avval sözlaşilgan kelt va reto tillarini siq…
+ Romanşça deb aniqlangan eng qadimgi yozuv X yoki XI asrga oid, yirik asarlar esa XVI asrda paydo bölgan; şu davrda bir neça mintaqaviy yozma şakllar rivojlana boşlagan. XIX asrda Şveytsariyaning sanoatlaşuvi tuf…
+ ## Xususiyatlari
+ Romanş çekka joylaşuvi tufayli bir qança arxaik belgilarni saqlagan. Nemis tili bilan asrlar davomida aloqada bölgani sababli luğat va morfosintaksisda nemis ta'siri kuçli. Ingliz tilidagi materialga köra, urğus…
+ Boşqa belgilar: lotinça K va G ning A oldida palatallaşuvi (canem «it» — tgang, çan), köplikning -s qöşimçasi bilan yasalişi (buns çavals «yaxşi otlar»), p, b, k, g, f dan keyin L ning saqlanişi (clav «kalit»…
+ ### Şevalari
+ Romanş yaqin şevalar guruhi bölib, odatda beşta mintaqaviy şaklga bölinadi: sursilvan, sutsilvan, surmiran, putèr va vallader. Rus tilidagi materialda esa oltita şeva sanalgan: sursel'van, sutsel'van, surmiran, yu…
- Mavzu yaratildi · 2026-yil 11-oktabrYozgan: Wikidata→ manba: Wikidata: Q13199
Sabab: Boşlang'iç import (CC0). Moderator hali ko'rmagan.