San-Tome
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
San-Tome (port. São Tomé) — San-Tome va Prinsipi davlatining poytaxti va eng yirik şahri. Nomi portugalça «Avliyo Foma» ma'nosini bildiradi va havoriy Fomaning nomi bilan boğliq. Şahar Afrikadagi eng qadimgi mustamlaka şaharlaridan biri hisoblanadi.
Tarixi
13Rusça Vikipediyaga köra, odam yaşamagan orolni Peru Eşkobar boşçiligidagi portugal ekspeditsiyasi 1471-yil 21-dekabrda, Avliyo Foma kunida kaşf etgan. Inglizça Vikipediyada orolga portugallar 1470-yil atrofida kelgani aytiladi. 1493-yilda Alvaru Kaminya qirol Juan II topşiriği bilan arxipelagni özlaştirişni boşlab, San-Tomeni asos solgan. Dastlabki erkak aholini Portugaliyadan majburan jönatilgan suvga çömdirilgan yahudiylar, mahkumlar va qonundan qoçganlar taşkil qilgan; qul ayollar Angola, Gvineya va Kongo qirolligidan olib kelingan, erkak qullar şakar plantatsiyalarida işlagan.
16-asr örtalariga kelib orol Yevropaga şakar yetkazib beruvçi yetakçi hududlardan biriga aylangan. 1525-yilda qirol Juan III San-Tomega şahar maqomini bergan. 1534-yilda papa bullasi bilan San-Tome yeparxiyasi tuzilgan, 1575-yilda San-Sebastyan qal'asi qurilgan (inglizça manbada qurilgan yili 1566-yil deb körsatilgan), 1578-yilda katolik sobori qurilişi tugallangan. Qullar qözğolonlari 1530 va 1595-yillarda bölgan; inglizça manbaga köra, 1595-yil 9-iyulda Rei Amador boşçiligidagi qözğolonçilar poytaxtni egallagan, 1596-yilda bostirilgan. 17-asrning ikkinçi çoragidan iqtisodiy tanazzul boşlangan, çunki Amerikadagi şakar arzonroq edi. Şahar 1599-yilda, 1641–1648-yillarda gollandlar, 1709–1715-yillarda fransuzlar hukmronligi ostida bölgan. 19-asr boşida kofe va kakao yetiştiriş hisobiga plantatsiya xöjaligi qayta tiklangan. 1975-yil 12-iyulda mustaqillik e'lon qilinişi bilan San-Tome yangi davlat poytaxti bölgan.
Geografiyasi
13Şahar San-Tome orolining şimoli-şarqida, Ana-Çavis körfazi sohilida joylaşgan. Orol Kamerun çiziğidagi qadimgi vulkanlardan biridir. Şahar hududiga Kabraş oroli va körfazdagi bir neçta kiçik orolçalar kiradi. Ekvator çiziği şahardan taxminan 40–50 km janubdan ötadi (manbalarda ikki xil raqam keltirilgan). Iqlimi savannaning tropik iqlimi: yomğirli fasl oktyabrdan maygaça, quruq fasl qisqa. Yillik yoğin 900 mm dan sal köproq (inglizça manba) yoki 1000 mm dan sal kam (rusça manba). Örtaça eng yuqori harorat taxminan 30 °C, eng past harorat taxminan 22 °C. Şahar orolni aylanib ötuvçi avtomagistral orqali Trindade, Santana va boşqa aholi punktlari bilan boğlangan.
Aholisi
13Özbekça Vikipediyada aholisi 93,4 ming kişi (1990-yillar örtalari) deb berilgan. Rusça manbaga köra, mamlakat aholisining uçdan bir qismidan köproği poytaxtda yaşaydi, şahar aholisining taxminan 65 foizi 25 yoşdan kiçik. Etnik tarkib murakkab: kreollar (mestisolar), anggolarlar (1540-yilda kema halokatiga uçragan Angola qullarining avlodlari, asosan baliqçilik bilan şuğullanadi), forrular (ozod etilgan qullar avlodlari), servisaylar (şartnoma asosida işlovçi işçilar), tongalar (ularning bolalari) va yevropaliklar, asosan portugallar. Aholining taxminan törtdan uç qismi katoliklar, taxminan ön foizi boşqa nasroniylar. Rasmiy til portugal tili, kundalik hayotda köpçilik forru tilida gaplaşadi.
Iqtisodiyoti
13Iqtisodiyot asosan davlat sektori va xizmat körsatiş sohasiga tayanadi; baliq va qişloq xöjaligi mahsulotlarini qayta işlovçi kiçik korxonalar bor. Mamlakat eksportining deyarli hammasi şahar porti orqali ötadi: kakao loviyasi (eksportning 80 %i), kofe, dengiz mahsulotlari, kopra, palma moyi (özbekça manbada banan va kokos yonğoği ham qayd etilgan). Aholining yarmidan köpi tasodifiy daromadlar bilan kun köradi. Nigeriya bilan Niger deltasi neft konlarini işlatiş böyiça kelişuvlar (foyda 40 % San-Tome, 60 % Nigeriya) tuzilgan, ammo heç bir loyiha tijorat bosqiçiga yetmagan. Şahar şimolidagi xalqaro aeroportdan Lissabon, Luanda, Akkra, Librevil va Prinsipi oroliga muntazam reyslar bor. Haftasiga bir marta Kabo-Verdega parom qatnaydi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharning diqqatga sazovor joylari: prezident saroyi, sobor va hozir Milliy muzey joylaşgan San-Sebastyan qal'asi. Şaharda maktab va litseylar, San-Tome va Prinsipi universiteti (inglizça manbaga köra 2016-yilda tuzilgan), ikkita bozor, uçta radiostansiya, TVSP telekanali, klinikalar va boşqa muassasalar bor. Asosiy kasalxona — Ayres di Menezis kasalxonasi. Şahar tçiloli teatr öyini bilan maşhur. Sport klublari «Sporting Praia Kruz» va «Vitoriya» 12-iyul milliy stadionida öynaydi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)San-Tome // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/601 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASan-Tome. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/601
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/601
Raqamlarda
Aholi soni · 2015-yil
71 868 kişi
+9,8 %2010-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q3932wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q1039wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.