Shell plc

Shell plc — Londonda joylaşgan Britaniyaning neft va gaz kompaniyasi. U 1907-yilda Royal Dutch Petroleum Company va The «Shell» Transport and Trading Company Ltd qöşilişidan vujudga kelgan guruhga borib taqaladi.

Guruh 1907-yilda, asosan, jahon bozorida Amerikaning Standard Oil kompaniyasi bilan raqobatlaşiş zarurati tufayli tuzilgan. 2005-yilgaça u ikki mustaqil xolding kompaniyaning hamkorligi şaklida faoliyat yuritgan. Uluşlar böyiça manbalar farq qiladi: özbekça va rusça Vikipediyaga köra, Britaniya tomoniga aksiyalarning 40 foizi, inglizça Vikipediyaga köra Royal Dutchga 60 foiz, Shellga 40 foiz tegişli bölgan.

Royal Dutch 1890-yilda Sumatra orolidagi neft konsessiyasi asosida taşkil etilgan. Shell esa 1897-yilda Marcus Samuel va uning ukasi Samuel Samuel tomonidan asos solingan. Kompaniya nomi dengiz çiğanoqlari (inglizça: shell) savdosi bilan boğliq. Uning kelib çiqişini özbekça va rusça Vikipediya 1830-yillarga, inglizça Vikipediya esa 1833-yilga boğlaydi. Birlaşuvni taşkil etişda Calouste Gulbenkianning roli bölgani inglizça manbada qayd etilgan.

Birinçi jahon uruşi davrida Ruminiyadagi jihozlar vayron qilindi, Rossiyadagi aktivlar 1917-yilda milliylaştirildi. 1919-yilda Meksikadagi yirik konlar Mexican Eagle kompaniyasidan sotib olindi, 1929-yilda kimyo kompaniyalari taşkil etildi. Ikkinçi jahon uruşida guruhning 87 ta kemasi çökdi. 1959-yilda Shell Esso bilan hamkorlikda Groningenda gaz konini topdi. 1971-yilda Şimoliy dengizda neft koni va Avstraliya şelfida gaz koni aniqlandi.

2004-yilda tasdiqlangan zaxiralar oşirib körsatilgani ma'lum böldi, keyingi yilda ular taxminan 40 foizga kam qayta hisoblandi. 2005-yilda aksiyadorlar ikki kompaniyani birlaştirişni ma'qulladi. 2016-yil fevralda BG Group sotib olinişi yakunlandi (bitim 70 milliard AQSh dollari). 2017-yilda elektromobillarni zaryadlaş operatori NewMotion sotib olindi. 2022-yil boşida Royal Dutch Shell nomi Shell plc ga özgartirildi va boş ofis Gaagadan Londonga köçirildi (rusça Vikipediyaga köra).

Inglizça Vikipediyaga köra, Shell vertikal integratsiyalaşgan kompaniya bölib, neft va gaz sanoatining barça sohalarida — qidiruv, qazib oliş, qayta işlaş, taşiş, taqsimlaş va marketing, neft-kimyo, elektr energiyasi işlab çiqariş va savdoda faoliyat yuritadi. Kompaniya 99 dan ortiq mamlakatda işlaydi, kuniga taxminan 3,7 million barrel neft ekvivalenti işlab çiqaradi va dunyo böylab taxminan 44 000 yoqilği quyiş şoxobçasiga ega. Shell Brazildiyadagi Raízen qöşma korxonasining 44 foizini egallaydi. Shell brendidan taşqari Jiffy Lube, Pennzoil va Quaker State brendlari ham unga qaraşli.

• 2019-yilda sof daromad: 15,8 milliard dollar.
• 2020-yilda sof yöqotiş: 21,7 milliard dollar (ön yilliklardagi birinçi yillik yöqotiş).
• Daromad: 2024-yilda 284 milliard dollar, 2013-yilda 451 milliard dollar (inglizça Vikipediya).
• Tasdiqlangan neft va gaz zaxiralari: 8,123 milliard barrel neft ekvivalenti.

Aksiyalar Amsterdam (Euronext), London va Nyu-York birjalarida muomalada. Eng yirik nominal aksiyador (taxminan 40%) — Euroclear tarkibidagi Nederlands Centraal Instituut Voor Giraal Effectenverkeer BV.

Oliy boşqaruv organi — direktorlar kengaşi, u yiliga 8 marta yiğiladi. Kundalik işlarni boş ijroçi direktor boşçiligidagi ijroiya qömitasi boşqaradi. Endryu Makkenzi 2021-yil mayidan kengaş raisi. Euleen Goh 2020-yil mayidan rais örinbosari, Jessica Uhl 2017-yil martidan moliya direktori. Boş direktor haqida manbalar farq qiladi: özbekça Vikipediyada Ben van Berden (2014-yil yanvaridan), rusça Vikipediyada Vael Savan (2023-yil yanvaridan) körsatilgan.