Şotlandlar

Şotlandlar — Buyuk Britaniya orolining şimoliy qismi va unga tutaş orollarda joylaşgan Şotlandiyaning asosiy aholisini taşkil etuvçi xalq. Inglizça Vikipediyaga köra, ular Şotlandiyada şakllangan etnik guruh va millat bölib, hozir «şotland» deganda kelib çiqişi, tili yoki madaniyati Şotlandiya bilan boğliq har qanday kişi tuşuniladi.12

ÖzME'ga köra, 1990-yillarning örtalarida Şotlandiya va qöşni orollarda 5,18 million şotland yaşagan, umumiy soni esa 6,1 million kişini taşkil etgan. Rusça Vikipediya Şotlandiyaning özidagi şotlandlar sonini 4,45 million deb körsatadi; jahon böylab şotland ajdodlariga ega bölgan kişilar sonini esa 30—40 million atrofida baholaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, köp asrlik köçiş natijasida şotland kelib çiqişli aholi Şimoliy va Janubiy Amerika, Avstraliya va Yangi Zelandiyada katta jamoalar hosil qilgan; ularning soni boşqa mamlakatlar orasida AQŞda eng köp, aholiga nisbatan uluşi esa Kanadada eng yuqori.

Şotlandlar asosan ingliz tilida va unga yaqin şotland tilida (skots) sözlaşadi. Kiçik bir qismi, ayniqsa toğli hududlar va ğarbiy orollar aholisi kelt guruhiga mansub gel tilini saqlab qolgan. ÖzME'ga köra, dindorlarning köpçiligi presviterianlar; Rusça Vikipediyaga köra, Şotlandiya presviterian çerkoviga aholining 32,4 foizi, katoliklarga esa taxminan 15—17 foizi mansub.

ÖzME'ga köra, şotland xalqining etnik asosini mahalliy piktlar va 5—6-asrlarda Irlandiya orolidan köçib kelgan kelt qabilalari — skottlar taşkil etgan. 7-asrdan ular Şotlandiyaning janubiga köçib ötgan german qabilalari — angllar va sakslar bilan qisman aralaşib, ularning tilini qabul qilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, piktlar va gellar 9-asrda Alba qirolligiga asos solgan; keyingi asrlarda unga Stratklayd britlari va Nortumbriya angllari, 12-asrda janubiy pasttekisliklarga köçgan normann zodagonlari, 13—15-asrlarda esa ğarbiy va şimoliy orollardagi skandinav aholisi qöşilgan.

Lotinça «Scoti» sözi dastlab Irlandiyadan kelgan gellarni bildirgan, keyinroq butun Şotlandiya aholisiga nisbatan qöllana boşlangan. ÖzME'ga köra, şotland millatining şakllanişi Şotlandiya davlatining vujudga kelişi (11-asr) va inglizlarga qarşi mustaqillik uçun kuraş davrida yakunlangan.

ÖzME'ga köra, an'anaviy madaniyati va turmuş tarzining asosiy belgilariga köra şotlandlar Irlandiya aholisiga yaqin. Toğli hududlarda 18-asrgaça uruğ-klanlarga bölinib yaşaş tizimi saqlanib qolgan. Hozir şotlandlarning köpçiligi köp tarmoqli sanoat va xizmat körsatiş sohalarida band, qişloq xöjaligining an'anaviy tarmoği esa qöyçilikdir.