Ştangensirkul

+ Ştangensirkul (nemisça Stange — sterjen va sirkul sözlaridan) — detallarning taşqi va içki çiziqli ölçamlari, diametri va çuqurligini ölçaydigan universal ölçov asbobi. Rusça Vikipediyaga köra, u oddiy tuzilişi, işlatişg…

+ ## Tuzilişi

+ ÖzME'ga köra, ştangensirkulning asosiy qismlari — bölinmalari belgilangan ştanga (ölçov reykasi), ştanga böylab suriladigan ramka, ramkadagi nonius şkalasi, yuqori va pastki jağlar hamda mikrometrik surgiç. Yuqori jağlar…

+ ## Ölçaş tartibi

+ Ölçangan qiymatning butun millimetrlari ştangadagi asosiy şkaladan, millimetr uluşlari esa ramkadagi nonius şkalasidan hisoblanadi. Rusça Vikipediyaga köra, avval ştanga şkalasida nonius nol çiziğidan çapda turgan eng ya…

+ Nonius ğoyasining kelib çiqişi portugal olimi Pedru Nuniş nomi bilan boğliq. Inglizça Vikipediyaga köra, zamonaviy noniusli ştangensirkulni Nuniş usulini takomillaştirgan Per Vernye ixtiro qilgan; şu sababli ingliz tilid…

+ ## Aniqligi va turlari

+ ÖzME'ga köra, ştangensirkul 0,1–0,05 mm aniqlikda ölçaydi, ölçaş çegarasi 2000 mm gaça yetadi. Rusça Vikipediyaga köra, odatiy aniqlik 0,1 dan 0,02 mm gaça boradi.

+ Körsatkiçni öqiş usuliga köra ştangensirkullar uç xil böladi: noniusli, siferblatli (milli körsatkiçli) va raqamli (elektron displeyli). Rusça Vikipediyaga köra, raqamli ştangensirkullar 20-asr oxirida keng tarqala boşla…

+ ## Tarixi

+ Rusça Vikipediyaga köra, harakatlanuvçi jağli ölçov asboblari qadimgi Xitoyda, Xan sulolasi davrida ham işlatilgan. Yevropada 17-asrda yoğoç ştangensirkullar qöllangan, ammo noniussiz ularning aniqligi past bölgan. 18-as…