Simpleks aloqa

Simpleks aloqa (lotinça simplex — «oddiy») — elektr aloqasida xabar bir vaqtning özida faqat bir yönalişda uzatiladigan ulaniş usuli. ÖzME bu atamani ikki tomonlama, lekin navbatma-navbat işlaydigan aloqa sifatida ta'riflaydi: bir punkt xabar uzatayotganda ikkinçisi faqat qabul qiladi, söng ular örin almaşadi. Rusça Vikipediyaga köra, atamaning ma'nosi xalqaro standartlarda bir xil emas.12

Rusça va Inglizça Vikipediyaga köra, Amerika milliy standartlar instituti (ANSI) ta'rifiga muvofiq simpleks aloqada signal hamişa faqat bir tomonga yuboriladi, teskari yönaliş umuman bölmaydi. Bunday aloqaga radio va televizion eşittirişlar, sun'iy yöldoş orqali translatsiyalar, simsiz mikrofon bilan uning qabul qiluvçi bazasi orasidagi boğlaniş misol böladi. Inglizça Vikipediya bu qatorga garaj eşigini oçuvçi pult, çaqaloq monitori va kuzatuv kameralarini ham qöşadi.

Xalqaro elektraloqa ittifoqi (ITU-T) ta'rifiga köra esa simpleks aloqada signal har bir lahzada faqat bir yönalişda uzatiladi, lekin boşqa vaqtda teskari tomonga ham yuborilişi mumkin. Bu ma'no ÖzME ta'rifiga mos keladi; hozirgi atamaşunoslikda u köpinça yarim dupleks (half-duplex) aloqa deb ataladi. Uning odatiy namunasi — «gapir» tugmasi bosilganda uzatkiç yoqilib, qabul qilgiç öçadigan ikki tomonlama ratsiya.

ÖzME'ga köra, simpleks aloqa punktlarining har birida bitta apparat böladi, unda uzatiş va qabul qiliş zanjirlari bir-biridan ajratilgan. Bunday aloqa matbuot agentliklari, meteorologiya xizmatlari, kemalar va boşqa punktlar orasida qöllanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, «simpleks» atamasi 1928-yilda Nyufaundlend bilan Azor orollari orasida yotqizilgan transatlantik telegraf kabeli imkoniyatlarini tavsiflaşda ham işlatilgan.

Inglizça Vikipediyaga köra, töla dupleks aloqada ikki tomon bir vaqtning özida ham gapira, ham eşita oladi — telefon suhbati bunga misol. Bunda signal ikki yönalişda bitta umumiy kanal orqali yoki har bir yönaliş uçun alohida kanal orqali uzatiladi; ikkinçi holat «ikkilangan simpleks» deb ham ataladi. Simpleks va yarim dupleks tizimlar soddaroq hamda arzonroq bölgani sababli, teskari aloqa kerak bölmagan yoki navbat bilan gaplaşiş yetarli bölgan joylarda hozirgaça keng qöllanadi.