Sinekliza
SaqlaşÖqiş: 1 daqiqa
Sinekliza (yunonça syn — «birga» va enklisis — «egiliş, qiyalaniş») — platformalarga xos yirik botiq tuzilma, yer pöstining asosiy tektonik elementlaridan biri. Rusça Vikipediyaga köra, sinekliza — platforma kristall poydevori (fundamenti) yuzasining keng gumbazsimon çökişi; uning tarxi notöğri yumaloq yoki oval bölib, kengligi bir neça yuz, ba'zan ming kilometrdan ortadi, çuqurligi odatda 3–5 km gaça yetadi. Sineklizaning teskarisi — antekliza, ya'ni platformadagi keng va yassi kötarilma.1
Tuzilişi
13ÖzME'ga köra, sineklizaning qanotlarida qatlamlar juda kiçik qiyalik bilan yotadi. Bu qatlamlar asosan çökindi, ayrim hollarda vulkanik-çökindi jinslardan iborat bölib, bu ham uning muhim belgisi hisoblanadi. Çökindilar qalinligi çekkalarda 1–3 km atrofida bölib, markazga tomon ortib boradi. Tuzilma bir oz çözinçoq yoki deyarli izometrik (har tomonga teng) şaklga ega.
Rusça Vikipediyaga köra, sineklizalar juda uzoq — yuz millionlab yil davomida rivojlanadi, bunda ularning çegaralari unça özgarmaydi. Markaziy qismda yotqiziqlar qalinroq va kesim tölaroq böladi, çekkalarda esa çökindi töplanişida köp uzilişlar uçraydi. Sineklizalar köpinça avlakogenlar — platforma poydevoridagi qadimiy çiziqsimon botiqlar ustida rivojlanadi va ayrim botiqlar hamda ularni murakkablaştiruvçi vallardan tarkib topadi.
Atamaning kelib çiqişi
13Rusça Vikipediyaga köra, «sinekliza» atamasini 1909-yilda rus geologi Aleksey Pavlov taklif qilgan. U materiklardagi keng, uzun va qiyaligi kiçik egilmalarni oddiy sinklinal burmalardan ham, geosinklinallardan ham farqlaş uçun bu nomni kiritgan.
Misollar
13ÖzME Ukraina, Boltiq böyi, Tunguska va Moskva sineklizalarini bu tuzilmaning tipik namunalari sifatida keltiradi. ÖzME'ning «Sibir platformasi» maqolasida u yerdagi Tunguska va Vilyuy sineklizalari tilga olinadi; Tunguska sineklizasi şu platformadagi eng keng sinekliza deb körsatiladi. Şu maqolaga köra, Sibir platformasining çökindi qoplamida neft, gaz, toş tuz, kömir va boşqa foydali qazilma konlari joylaşgan, ya'ni bunday botiqlarni örganiş qazilma boyliklarni qidirişda ham ahamiyatli.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Sinekliza // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3292 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASinekliza. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3292
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3292
Manbalar
1 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Синеклизаru.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.